خوش آمدید

اين وبلاگ به منظور اطلاع رساني فعاليتهاي گروه بهداشت محيط و حرفه اي مركز بهداشت استان چهارمحال وبختياري و ارتقا ء سطح فعاليتها در زمينه مربوطه راه اندازي شده اميد است نظرات ارزنده خود را از ما دريغ نفرمائيد
صفحه نخست
آرشیو
تماس با من

آرشیو وبلاگ اردیبهشت 1388
فروردین 1388
دی 1387
آذر 1387
مهر 1387
مرداد 1387
تیر 1387

آرشیو موضوعی معرفي استان
مديريت پسماندها
قوانین و آئین نامه های بهداشت محیط
قوانین وآئین نامه های بهداشت حرفه ای
بهداشت آب و فاضلاب
کارگروه سلامت وامنیت غذائی

لینک ها سايت تخصصي بهداشت محيط
پایگاه اطلاع رسانی تغذیه وسلامت
طراحی وب سایت
قالبهای رایگان وبلاگ
شهرستانهاي استان
آرشیو پیوندهای روزانه

خروجی وبلاگ

 

 

      دستور العمل نحوة صدور كارت معاينه بهداشتي:

      معاينات و آزمايشات لازم قبل از صدور كارت معاينه بهداشتي جهت متصديان و كاركنان مراكز تهيه و توزيع و فروش مواد غذايي و اماكن عمومي (به جز آرايشگاههاي زنانه و مردانه):

1- معاينه پزشكي از نظرمو، پوست و ناخن

2- انجام آزمايش مدفوع در سه نوبت

3- انجام كشت مدفوع از نظر سالمونلا و در صورت لزوم (با تشخيص و نظر پزشك) شيگلا و در صورت امكان انتروباكتر ياسه هاي پاتوژن ، توضيح اينكه كشت هاي مذكور صرفاً جهت كاركناني كه با مواد غذايي سر و كار دارند به جز خوارو بار فروشي، خانه داري هاي مراكز اقامتي و متصديان حمامها ضروري مي باشد.

4- انجام آزمايشات مربوط به سل براساس معاينه باليني با نظر پزشك

معاينات و آزمايشات لازم جهت متصديان آرايشگاههاي زنانه و مردانه:

1- معاينه پزشكي از نظر مو، پوست و ناخن

2- انجام آزمايش HBSAg

3- انجام واكسيناسيون (با هزينه شخصي) پس از اينكه نتيجه آزمايش HBSAg منفي اعلام گرديد.

4- صدور كارت معاينه بهداشتي پس از انجام حداقل يك نوبت واكسن هپاتيت B

نكته:

1- در مواردي كه نتيجه آزمايش HBSAg منفي باشد حداقل 6 ماه يك بار به منظور رعايت احتياطات همه جانبه تحت آموزش قرار گيرد و بهتر است از انجام اقداماتي  كه با وسايل نوك تيز مثل تيغ سرو كار دارند خودداري نمايند.

2- مدت  اعتبار كارت معاينه بهداشتي براي كاركناني كه با مواد غذايي سر و كار دارند 6 ماه مي باشد.

3- مدت اعتبار كارت معاينه بهداشتي جهت آرايشگران زنانه و مردانه، خواروبارفروشي ها متصديان حمامها و خانه دارهاي هتل و مراكز اقامتي يك سال مي باشد.

4- كليه مراكز بهداشتي درماني مراجعين را جهت آزمايشات لازم به آزمايشگاه هاي  مرکزی شهرکرد معرفي نمايند .

راهنماي تنظيم فرم آماري نتايج صدور كارت معاينه پزشكي شاغلين مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي و اماكن عمومي:

با توجه به اينكه آزمايشات سه نوبتي است توجه به نكات ذيل ضروري مي باشند:

1- در ستون تعداد موارد انجام شده براي آنتامباهيستوليكا، ژيارديا، آسكاريس، اكسيور و ساير انگلها تعداد موارد سه برابر تعداد كاركنان مراكز تهيه و توزيع مواد غذايي و اماكن عمومي (به جز آرايشگاه ها) كه متقاضي صدور كارت مي باشند است.

2- در قسمت كشت سالمونلا، شيگلا و آنتروباكترياسه تعداد موارد انجام شده برابر با تعداد كاركناني است كه با مواد غذايي سر و كار دارند(كه طبق نظر پزشك در صورت نياز مورد آزمايش قرار مي گيرند)

3- در قسمت معاينات مو، پوست و ناخن تعداد موارد برابر با تعداد كل كاركنان مراكز تهيه و توزيع، اماكن عمومي و آرايشگاهها مي باشند كه جهت صدور كارت مراجعه نموده اند.

مثال: در صورتي كه در يك مركز بهداشتي درماني تعداد 100 كارت معاينه پزشكي صادر شده باشد و نحوه مراجعين به شكل زير باشد:

(a) 70 نفر كاركنان عرضه مواد غذايي

(b) 10 نفر كاركنان مراكز اقامتي و اماكن عمومي

(c) 20 نفر شاغل در آرايشگاهها و گرمابه ها – در ستون آنتـامبـاهيستولتيكا ، ژيـارديـا، آسكاريس، اكسيور و ساير انگلها240=3× ( 70+10) =3× (a+b)نوشته مي شود.

– در ستون سالمونلا، شيگلا و انتروباكتروياسه 70 مورد نوشته مي شود.

a=70 – در ستون مو، پوست و ناخن a+b+c 70+10+20= 100 مورد نوشته مي شود

چهارشنبه 1388/02/30-7:20 PM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه قوانین وآئین نامه های بهداشت حرفه ای |لینک به نوشته

هشدار کارگروه سلامت وامنيت غذائی به عرضه کنندگان مرغ زنده

 بر اساس مصوبات چهارمين و پنجمين جلسه كار گروه سلامت و امنيت غذايي « كليه عرضه كنندگان مرغ زنده چه به صورت عمده و چه خرده فروشي فقط تا اول ارديبهشت ماه فرصت دارند تا نسبت به جمع آوري وسايل و ابزار آلات عرضه مرغ زنده و فراهم نمودن امكانات عرضه مرغ بسته بندي بهداشتي اقدام نمايند » . همچنين مقرر گرديد كه با نظر مساعد كليه اعضاء و نيز خواست عمومي مردم در وهله اول در هفته سلامت ( 18 لغايت 24 فروردين ماه ) از طريق اطلاعيه پملفت ، تريبون هاي مساجد ، نماز جمعه ، مراكز بهداشتي درماني و مطبوعات اطلاع رساني لازم به متصديان مراكز عرضه مرغ زنده و مردم فهيم به عمل خواهد آمد .

خطرات ناشي از تماس انسان با مرغ زنده  :

 علائم بسياري از بيماريها بصورت ظاهري در مرغ زنده قابل تشخيص نمي باشد و پس از ذبح و بررسي لاشه توسط كارشناسان متخصص قابل تشخيص است . بنابراين از آنجايي كه در عرضه مرغ زنده امكان بررسي لاشه ها توسط كارشناسان متخصص مقدور نمي باشد خطر بالقوه انتقال بسياري از بيماريها وجود دارد .بعضي از اين بيماريهاي خطرناك عبارتند از :

1 –آنفلوانزاي فوق حاد پرندگان كه بيماري  بشدت واگير دار و مرگباري است .

2 – بيماري سالمونلوز و بيماريهاي مشترك انسان ودام و بيماريهاي ويروسي ،  قارچي ، انگلي و روده اي .

3  - خطر عوامل انتقال دهنده بيماريها از قبيل كك ، شپشك و ....

آلودگي هاي محيطي عرضه مرغ زنده :

1 – عرضه مرغ زنده خصوصاً در محل هاي نگهداري و عرضه ، پياده روها ، اماكن همجوار و حتي  براي رهگذران وعابرين نيز ايجاد آلودگي مي كند .

2 – ذبح مرغ در مراكز عرضه كننده مرغ زنده كليه مراحل آن شامل : ذبح ، غوطه ور نمودن مرغها در سطل هاي آب بسيار كثيف و آلوده و دستگاههاي پر كن كه باعث انتقال و انتشار ميكروبها در محيط مي گردد كاملاً غير بهداشتي و مغاير با اصول و ضوابط بهداشتي مي باشد .

3 -  ويروس و ميكروبهاي آلوده ناشي از ذبح غير بهداشتي و عرضه مرغ زنده مي توانند به كفش ها ،   لباس ها ، اشياء و حتي لاشه مرغ ها چسبيده و به آساني به محل زندگي منتقل و باعث انتشار و ابتلاء بيماريها گردد .

4 -  دفع غير بهداشتي امعاء و احشاء ، خون ، پر ، .... باعث تجمع مگسها ، منبع تغذيه حيوانات ولگرد و ساير حيوانات موذي كه عامل انتشار بسياري از بيماريهاي واگير خواهد شد .

5 – ويروس و ميكروبهاي آلوده و ناشي از ذبح غير بهداشتي و عرضه مرغ زنده مي تواند در حرارت متوسط محيط براي مدت طولاني و حتي در لاشه هاي آلوده پس از انجماد نيز براي مدت نامحدود زنده بمانند و قابليت انتقال بيماري را دارند

6– يك گرم  فضله مرغ آلوده حاوي ذرات ويروس آنفلوانزا براي مبتلا كردن يك ميليون پرنده به بيماري كافي است

 انتظارات :

از آنجايي كه عرضه كنندگان مرغ زنده اصول بهداشتي را رعايت نمي كنند لذا خريد مرغ زنده مخاطرات   بهداشتي جدي براي سلامت جامعه دارد و با توجه به اينكه جمع آوري مراكز عرضه مرغ زنده هيچ مشكلي از لحاط تامين مرغ مورد نياز مردم ايجاد نخواهد نمود به تمام شهروندان توصيه مي شود تنها از مرغ هاي بسته بندي شده كه به اندازه كافي در سطح استان و شهرستان وجود دارد و يا مرغ هاي كشتار شده در كشتارگاههاي مجاز استفاده نمايند .در خاتمه از مردم عزيز  استدعا داريم  با امتناع از خريد مرغ زنده به اجراي طرح جمع آوري عرضه مرغ زنده تا حصول نتيجه قطعي كمك كنند و در صورت مشاهده هر گونه موارد تخلف بهداشتي در اين زمينه مراتب را با شماره تلفن هاي  2224591 و 2225590   گزارش نمايند .

یکشنبه 1388/01/16-9:32 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه کارگروه سلامت وامنیت غذائی |لینک به نوشته

پل زمان خان  نزديک سامان  در مسير شهر کرد که اولين برنامه آزمايشی سلامت روان در آنجا انجام شد .برنامه سلامت روان بر پايه های  PHC استوار شد و شکاف موجود در خدمات سلامت روان را پر کرد . از اين رو اين پل به دلائل مختلف و از جمله اينکه مرحوم دکتر شاه محمدی و ساير دست اندرکاران طرح مقدماتی سلامت روان به  دفعات از روی آن عبور کرده اند ارزش نمادين خاصی برای سلامت روان ايران دارد. عکس : دکتر محيط

Zaman Khan Bridge  near Saman city on the route to  Shahre kord in which the first mental health pilot project was initiated in the country .Mental health program was based on PHC pillars  and bridged the gap in mental health service delivery .Hence this bridge over which  late Dr Shahmohammadi and his colleagues crossed  over  repeatedly ,represents Iranian  mental health in a symbolic way . :منبع

http://www.iranmentalhealth.hbi.ir

جمعه 1387/10/27-2:33 PM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه  |لینک به نوشته

 

دستور العمل تغذیه در مراکز عمومی طبخ و توزیع غذا و رستورانها :

مقدمه

 گزارشات موجود حاکی از آن است که کشور ما با انواع مشکلات تغذیه ای ناشی از کم خونی و پرخوری مواجه است. از یک طرف، مشکلات ناشی از کم خوری به شکل سوء تغذیه (کوتاه قدی، کم وزنی و لاغری) در کودکان زیر 5 سال کشور و کمبود ریز مغذیها بویژه کمبود آهن و کم خونی ناشی از آن، کمبود ید و گواتر، کمبود کلسیم ، کمبود ویتامین های A, D, B₂  در افراد جامعه وجود دارد و از سوی دیگر، پرخوری و تغییرات الگوی مصرف غذا بصورت افزایش مصرف مواد قندی و چربی موجب شیوع روز افزون بیماریهای متابولیک نظیر بیماریهای قلب و عروق ، دیابت ،چاقی، انواع سرطانها و افزایش فشار خون در کشور و بخصوص در شهرهای بزرگ شده است. سوء تغذیه و کمبود ریز مغذیها با عواقبی مانند اختلال در رشد و تکامل جسمی و مغزی کودکان، کاهش بهره هوشی، کاهش قدرت یادگیری و افت تحصیلی کاهش مقاومت بدن در مقابل بیماریها، افزایش ابتلا به بیماریها و در نهایت کاهش توانمندی های ذهنی و جسمی افراد جامعه همراه است و شیوع روز افزون سکته های قلبی و مغزی، افزایش فشار خون، دیابت و انواع سرطانها که یکی از عوامل مهم و زمینه ساز آن تغییر در رژیم غذایی و الگوی مصرف غذا بشمار
می رود، ضمن کاهش طول عمر افراد جامعه ، هزینه های درمانی سنگینی را به کشور تحمیل می کند. با توجه به اینکه یکی از اقدامات اساسی در زمینه اصلاح الگوی مصرف غذا، توجه به نحوه طبخ و توزیع غذا در مراکز عمومی و رستورانهای ادارات دولتی و خصوصی، مهد کودکها، دانشگاهها ، کارخانه ها ، سربازخانه ها، بیمارستانها ، مدارس شبانه روزی و .... ، آموزش کارکنان درگیر در مراحل طبخ و توزیع غذا و همچنین آموزش همگانی تغذیه در زمینه رعایت تعادل و تنوع در برنامه غذایی روزانه است، موارد ذیل باید مورد توجه قرار گیرد:

1- با توجه به ضرورت آموزش و ارتقای آگاهی های تغذیه ای، برگزاری سمینارها و کارگاههای آموزشی در زمینه تغذیه صحیح، نشر و توزیع پیامها و شعارهای
تغذیه ای در محیط کار و رستوران برای کارکنان بخش ها و بویژه کارکنان سلف سرویس و رستورانها، لازم است امر آموزش و اطلاع رسانی در اولویت قرار گیرد و دراین زمینه هماهنگی های لازم با دفتر بهبود تغذیه جامعه معاونت سلامت در وزارت بهداشت، بعمل آید.

 2- بکارگیری کارشناس تغذیه به عنوان مسئول فنیز در رستوران و سلف سرویس ادارات مورد توجه قرار گیرد.

3- نوع و کیفیت غذای مصرفی در رستورانها و سلف سرویس های ادارات،
کارخانه ها و .... تحت نظر کارشناسان تغذیه کنترل شده و نکات ذیل در کلیه رستورانها و مراکز جمعی تهیه و توزیع غذا بکار گرفته شود:

 * به منظور پیشگیری از بیماریهای قلبی و عروقی، در طبخ غذا از روغن مایع استفاده شود و در صورت امکان غذاها بجای سرخ شده، بصورت آب پز، بخارپز و کبابی و یا کم سرخ شده تهیه شود.

* درصورت تهیه غذا بصورت سرخ شده، از حداقل مقدار روغن
 (روغن مایع مخصوص سرخ کردنی) استفاده شود. مصرف روغن جامد احتمال ابتلاء به بیماریهای قلبی و عروقی را افزایش می دهد.

* غذاها به شکل کم چربی تهیه شوند بطور مثال پوست و چربی مرغ قبل از طبخ جدا شود، تمام قسمت های چربی قابل رؤیت گوشت قرمز قبل از طبخ گرفته شود.

 * برای تهیه انواع خورش ها مثل قورمه سبزی، خورش کدو و بادمجان، سبزی، کدو و بادمجان با روغن کم و به مدت کوتاه تفت داده شود. سرخ کردن زیاد و طولانی مدت سبزی ها موجب از بین رفتن ویتامین های آن می شود.

 * در صورت سرو کباب کوبیده، دقت شود که تمام قسمتهای کباب بطور یکنواخت پخته و مغز پخت شود و مقدار چربی آن تا حد امکان کم باشد.

* یک پیاله ماست همیشه و روزانه سرو شود، بهتر است ماست پاستوریزه کم چربی عرضه شود.

 * بجای انواع نوشابه های گازدار که به علت قند زیاد (هر بطری 300 میلی لیتری نوشابه در حدود 28 گرم قند دارد) موجبات چاقی را فراهم می کند، نوشیدنی های سالمتر مثل دوغ پاستوریزه و کم نمک و آب بهداشتی توصیه می شود.

نوشابه های گازدار بعلت داشتنی مقادیر زیاد فسفات، جذب کلسیم غذا در وعده غذایی را مختل نموده و بدین طریق موجب کمبود کلسیم و نهایتاً پوکی استخوان
 می شوند. در حال حاضر، بررسی های مصرف غذایی در کشور حاکی از آن است که 40 درصد افراد جامعه با کمبود دریافت کلسیم مواجهند و کاهش دانسیته استخوانی و پوکی استخوان از مشکلات بهداشتی تغذیه ای مطرح در کشور بشمار می رود.

* با توجه به آخرین توصیه سازمان جهانی بهداشت در زمینه کاهش مصرف نمک به کمتر از 5 گرم در روز، توصیه می شود از حداقل مقدار نمک در طبخ غذا استفاده شود و نمک مورد استفاده نمک ید دار و تصفیه شده باشد و به شرایط صحیح نگهداری نمک یددار برای حفظ ید آن (ظرف دربسته، پوشش رنگی و  غیر قابل نفوذ نسبت به نور) تاکید شود.

* سرو ماهی حداقل دوبار در هفته به علت نقش آن در پیشگیری و کنترل بیماریهای قلبی و عروقی توصیه می شود. نحوه صحیح طبخ ماهی بشکل کم روغن و کم سرخ شده حائز اهمیت است و باید مورد توجه قرار گیرد.

* با توجه به اینکه ویتامین ها و املاح مورد نیاز بدن از سبزی ها و میوه ها باید تامین شود، به سرو سبزی و صیفی تازه مثل گوجه فرنگی، فلفل سبز دلمه ای، کاهو، کلم به صورت سالاد و یا در کنار غذا و سبزی و صیفی پخته (هویج،چغندر، کلم ، گل کلم، کدو، لوبیا سبز، نخود فرنگی و...) تاکید شود. در هنگام سرو سبزی خام و سالاد، شستشو و ضد عفونی آنها برای پیشگیری از آلودگی های انگلی باید مورد تاکید قرار گیرد.

* سرو یک نوع میوه مناسب با فصل همراه با غذا، بخشی از ویتامین های مورد نیاز بدن را تأمین می کند.

 * با توجه به روند رو به گسترش بیماریهای قلبی و عروقی، چاقی و انواع سرطانها که مستقیماً در ارتباط با مقدار و نوع چربی مصرفی است، از قراردادن کره حیوانی گیاهی  در کنار غذاها مثلاً چلوکباب و یا جوجه کباب همراه با برنج خودداری شود. (افراد در صورت تمایل از مسئول رستوران درخواست نمایند).

* استفاده از سس مایونز همراه با سالاد به علت مقدار زیاد چربی آن توصیه
نمی شود. در مقابل می توان از آبلیمو، سرکه و روغن زیتون برای سالاد استفاده کرد.

* غذا به شکل نیم  پرس نیز در رستورانها و سلف سرویس ها آماده و اعلام شود تا افرادی که اضافه وزن دارند در صورت تمایل بتوانند از آن استفاده کنند.

* سبزی ها را می توان در اکثر غذاها وارد نمود. بعنوان مثال سرو غذاهایی مثل باقلاپلو، کلم پلو، سبزی پلو، ماست و خیار، ماست و سبزی به منظور افزایش مصرف سبزی ها در برنامه غذایی روزانه افراد توصیه می شود.

4- با توجه به اهمیت رعایت بهداشت، در مراکز طبخ، توزیع و عرضه غذا بکارگیری نکات ذیل حائز اهمیت است.

* تمام کارکنان در مراکز طبخ، توزیع و عرضه غذا باید طبق آئین نامه مقررات بهداشتی ماده 13 قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی دارای کارت معاینات دوره ای بهداشتی باشند.

* رعایت بهداشت فردی توسط کارکنان مانند کوتاه نگهداشتن موهای سر و صورت و ناخن ها، شست و شوی دستها با آب گرم و صابون بویژه پس از رفتن به توالت و استحمام مرتب ضروری است.

* کارکنان هنگام برداشتن مواد غذایی از دستکش و انبرهای مخصوص استفاده نمایند.

* تمام کارکنان آشپزخانه و افرادی که غذا سرو می کنند باید از کلاه و روپوش استفاده نمایند.

* استفاده از آب سالم، داشتن فاضلاب بهداشتی، کاشی کاری تا زیر سقف و
رنگ آمیزی به رنگ روشن ضروری است.

* وجود نور و تهویه مناسب، داشتن در و پنجره های سالم برای جلوگیری از ورود حشرات و جوندگان و جمع آوری و دفع زباله بطریقه بهداشتی در رستورانها و مراکز طبخ و توزیع غذا باید مورد توجه قرار گیرد.

 * در رستورانها و سلف سرویس ها از ظرفها و وسایل  غذا خوری سالم و بدون شکستگی و لب بریدگی باید استفاده شود و پس از هر بار مصرف بدقت شستشو و گندزدایی شوند.

* مواد غذایی فاسد نشدنی و یا دیر فاسد شدنی در محلی خشک، تمیز، دارای تهویه کافی و دور از دسترس حشرات و آفات انباری باید نگهداری شوند.

جمعه 1387/10/06-10:36 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه قوانین و آئین نامه های بهداشت محیط |لینک به نوشته

 

قانون اصلاح ماده (13) قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی

ماده واحده – ماده (13) قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی مصوب سال 22/4/1346 به شرح زیر اصلاح می گردد:

ماده 13- تخلف از مقررات بهداشتی نظیر عدم رعایت بهداشت فردی، وضع ساختمانی ، وسایل کار ممنوع است و مستوجب مجازات می باشد. مقررات بهداشتی مربوط به مراکز تهیه و تولید، نگهداری ، توزیع ، فروش و حمل نقل مواد خوردنی، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی  و اماکن عمومی در آئین نامه اجرائی این ماده تعیین خواهد شد.

تخلف از مقررات مذکور مستوجب مجازاتهاي بازدارنده از بیست و پنج هزار (25000) تا پانصد هزار (000/500) ریال جریمه نقدی به ازای هر مورد نقض مقررات بهداشتی خواهد بود. میزان مجازاتهای یاد شده بر اساس نرخ تورم
(هر سه سال یکبار) بنا به اعلام بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران وتایید هیأت وزیران قابل افزایش است.

مأمورینی که از طرف وزارت بهداشت، د رمان و آموزش پزشکی برای نظارت بهداشتی اماکن و مراکز موضوع این ماده تعیین می شوند مکلفند متخلفین از مقررات بهداشتی با ذکر موارد تخلف با تنظیم گزارشی به مسئول بهداشت محل معرفی نمایند.

مسئول بهداشت محل در صورت تأیید گزارش به صاحب مرکز و یا مسئولین مربوطه اخطار می نماید تا نسبت به رفع نواقص بهداشتی در مهلت تعیین شده اقدام کند در صورت عدم رفع موارد تخلف، دستور تعطیل محل و مهر و موم و يا لاک  و مهر آنرا صادر می نماید و پس از برطرف شدن نواقص و تأیید مسئول بهداشت محل از واحد مربوطه رفع تعطیل و فک مهر و موم خواهد شد.

درتمام موارد مذکور پرونده جهت رسیدگی به دادگاه صالحه ارجاع می گردد. مقررات بهداشتی، وظایف و مسئولیتهای مسئول بهداشت محل و مأمورین نظارت مدت زمانهای لازم برای رفع نواقص بهداشتی و سایر امور مربوطه در اجرای این ماده واحده در آئین نامه اجرائی این قانون مشخص خواهد شد.

 تبصره 1- صاحبان مراکز مزبور در صورتی که اقدامات انجام شده را خلاف قانون و مقررات مربوطه بدانند می توانند به مرجع قضائی صالح شکایت نمایند.

تبصره 2- مأمورین انتظامی موظفند در تمام مراحل اجرای عملیات بازرسی، تعطیل و مهر و موم با لاک و مهر کردن محل، همکاری لازم را به مأمورین وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی به عمل آورند.

تبصره 3- آئین نامه اجرائی این قانون توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تدوین می گردد.

قانون فوق مشتمل بر ماده واحده در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ سیزدهم آذر ماه یکهزار و سیصد و هفتاد و نه مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ 20/9/79 به تأیید شورای نگهبان رسیده است.

آیین نامه اجرایی قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی

در اجرای تبصره سه قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی مصوب آذر ماه 1379 مجلس شورای اسلامی، بدینوسیله آیین نامه اجرایی ماده مذکور را مشتمل بر 5 فصل، 95 ماده، 4 تبصره و 46 بند بشرح ذیل تصویب می نماید.

فصل اول

 بهداشت فردی :

ماده 1- کلیه متصدیان و کارگران و اشخاصی که در مراکز تهیه ، تولید و توزیع و نگهداری و فروش و وسایط نقلیه حامل مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی و اماکن عمومی اشتغال دارند، موظفند دوره ویژه بهداشت عمومی را به ترتیبی که معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعیین و اعلام می نماید گذرانده و گواهینامه معتبر آنرا دریافت دارند.

تبصره 1- مدیریت و یا تصدی و اشتغال به کار در هر یک از کارگاهها و کارخانجات و مراکز و اماکن و وسایط نقلیه موضوع این آئین نامه بدون داشتن گواهینامه معتبر موضوع ماده 1 ممنوع است.

تبصره 2- استخدام یا بکارگیری اشخاص فاقد گواهینامه معتبر مندرج در ماده 1 این آئین نامه در هر یک از کارگاهها و کارخانجات و اماکن و مراکز و وسایط نقلیه مذکور ممنوع است.

تبصره 3- اشخاصی مانند صندوقدار، باغبان، نگهبان، راننده و نظایر آنها که
دراماکن موضوع این آئین نامه شاغل بوده لیکن با مواد غذائی، آرایشی و بهداشتی ارتباط مستقیم ندارند از شمول ماده 1 فوق و تبصره های 1 و 2 آن مستثنی
می باشند.

ماده 2: کلیه متصدیان، مدیران . کارگران و اشخاصی که مشمول ماده 1 این آئین نامه می باشند موظفند کارت معاینه پزشکی معتبر در محل کار خود داشته و هنگام مراجعه بازرسین بهداشت ارائه نمایند.

تبصره 1- کارفرمایان موظفند هنگام استخدام اشخاص گواهینامه معتبر ماده 1 و کارت معاینه پزشکی آنان را ملاحظه و ضمن اطمینان از اعتبار آن در محل کسب نگهداری نمایند.

تبصره 2- کارت معاینه پزشکی منحصراً از طرف مراکز بهداشت شهرستان یا مراکز بهداشتی درمانی شهری و روستائی وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی صادر خواهد شد. مدت اعتبار کارت فوق برای رانندگان، اغذیه ، ساندویچ ، بستنی و آبمیوه فروشان و قنادان و مشاغل مشابه و نیز کارگران کارگاهها و کارخانجات تولید مواد غذایی و بهداشتی فاسد شدنی 6 ماه و برای سایر مشاغل موضوع این آئین نامه حداکثر یکسال می باشد.

ماده 3: متصدیان و کارگران اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع این آئین نامه موظفند رعایت کامل بهداشت فردی و نظافت عمومی محل کار خود را نموده و به دستوراتیکه از طرف بازرسین بهداشت داده می شود عمل نمایند.

ماده 4: کلیه اشخاصی که در اماکن و مراکز و وسایط نقلیه موضوع این آئین نامه کار می کنند باید ملبس به لباس کار و روپوش تمیز و برنگ روشن باشند.

 تبصره 1- کلیه تهیه کنندگان مواد غذائی نظیر آشپزان، نانوایان  و مشال مشابه و نیز کارگران کارگاهها و کارخانجات تولید مواد غذائی و بهداشتی که با این مواد ارتباط مستقیم دارند ملزم به پوشیدن روپوش سفید و کلاه و اشخاصی مانند شاغلین و فروشندگان اغذیه و ساندویچ، آبمیوه، بستنی ، شیرینیجات ، کله و پاچه، جگرکی و مشابه آنها علاوه بر روپوش و کلاه ملزم به استفاده از دستکش در حین کار
می باشند.

تبصره 2- در رستورانها و چایخانه های سنتی افرادیکه در امر پذیرائی شرکت داشته و با غذا سر و کار دارند ملزم به پوشیدن روپوش و کلاه سفید بوده وسایر افراد
 می تواند از لباسهای محلی استفاده کنند.

ماده 5- متصدیان اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات موضوع این آئین نامه موظفند برای هر یک از شاغلین خود جایگاه محفوظ و مناسبی بمنظور حفظ لباس و سایر وسایل در محل تهیه نمایند.

 ماده 6- متصدیان مراکز و اماکن و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع این آئین نامه موظفند از ورود و دخالت افراد متفرقه به امور تولید و تهیه و طبخ و حمل و نقل و توزیع و فروش مواد غذائی جلوگیری نمایند.

ماده 7 – متصدیان مراکز و اماکن و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع  این آئین نامه موظفند به تناسب تعداد کارگران خود بازاء  هر کارگر  حداقل 5/2 متر مربع اطاق استراحت مطابق با موازین بهداشتی تهیه  نمایند. تبصره – در هر حال مساحت اتاق استراحت نباید کمتر از 5/7 متر مربع و ارتفاع سقف آن نباید کمتر از 5/2 متر باشد.

 ماده 8- متصدیان کارگاهها و کارخانجات مواد غذائی و بهداشتی این آیین نامه موظفند در صورت لزوم آشپزخانه، انبار مواد غذایی اولیه و سالن غذاخوری با فضای کافی به تناسب تعداد کارگران و شاغلین با شرایط کاملاً بهداشتی مطابق ضوابط وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی در محل کارگاه یا کارخانه ایجاد نمایند.

 ماده 9- هر کارگر موظف به داشتن کلیه وسایل نظافت، شستشو و استحمام اختصاصی میباشد.

ماده 10- اشخاصی که به نحوی از انحاء با طبخ و تهیه و توزیع مواد غذائی سر و کار دارند، در حین کار شخصا حق دریافت بهای کالای فروخته شده را از مشتری نخواهند داشت.

 تبصره- شاغلین محلهائی مانند میوه و سبزی فروشی، عطاری، سقط فروشی، بقالی و فروشندگان مواد غذائی بسته بندی شده ، همچنین فروشندگان آن گروه از مواد غذایی که بدون شستشو یا پخت و پز به مصرف نمی رسند از شمول این ماده مستثنی می باشند.

 ماده 11- جعبه کمکهای اولیه با مواد و وسایل مورد نیاز در محل مناسب نصب گردد.

ماده 12- کارگران کارگاهها و کارخانجات و اماکنی که با پخت و پز و فرآوری مواد غذایی سرو کار دارند همچنین کارگران کشتارگاهها و محلهایی مانند آنها موظفند هر روز قبل از شروع و بعد از خاتمه کار استحمام نمایند.

ماده 13- استعمال دخانیات توسط متصدیان و کارگران مشمول این آئین نامه در حین کار ممنوع است.

 ماده 14- فروش و عرضه سیگار در کارگاهها و کارخانجات و اماکن و مراکز و محلهای موضوع این آیین نامه ممنوع است.

 تبصره 1- اماکن و مراکز و محلهائیکه مجوز و عاملیت عرضه دخانیات هستند از شمول ماده 14 مستثنی می باشند.

 تبصره 2- فروش سیگار به افراد کمتر از 18 سال در اماکن و مراکز موضوع این آیین نامه ممنوع است.

ماده 15- مصرف هر گونه محصولات دخانیاتی در محوطه های  عمومی کارگاهها، کارخانجات و اماکن و مراکز و محلهای موضوع این آیین نامه ممنوع است.

تبصره1- متصدیان، مسئولین و یا کارفرمایان محلهای موضوع این آیین نامه مسئول اجرای مفاد ماده 15 بوده و موظفند ضمن نصب تابلوهای هشدار دهنده در نقاط مناسب و در معرض دیده از مصرف دخانیات جلوگیری کنند.

 تبصره 2- متصدیان ، مسئولین و یا کارفرمایان موضوع تبصره 1 می توانند محل مشخصی را که کاملاً از محلهای معمولی و عمومی جدا باشد جهت افرادیکه
می خواهند دخانیات مصرف کنند در نظر بگیرند.

فصل دوم

شرایط ساختمانی و بهداشتی مراکز تهیه و تولید و توزیع نگهداری و فروش مواد غذائی و اماکن عمومی :

 ماده 16- کف ساختمان باید دارای شرایط زیر باشد:

الف) از جنس مقاوم، صاف، بدون درز و شکاف و قابل شستشو باشد.

 ب) دارای کف شور به تعداد مورد نیاز، مجهز به شتر گلو بوده و نصب توری ریز روی آن الزامیست.

ت) دارای شیب مناسب بطرف کف شور فاضلاب رو باشد.

ماده 17: ساختمان دیوار از کف تا سقف از مصالح مقاوم بوده و طوری باشد که از ورود حشرات و جوندگان جلوگیری بعمل آورد.

تبصره 1- سطح دیوارها باید صاف، بدون درز و شکاف و برنگ روشن باشد.

ماده 18- پوشش دیوار ها باید متناسب با احتیاجات و لوازم مربوط به نوع کار و برحسب مشاغل مختلف، به شرح تبصره های ذیل باشد.

تبصره 1- پوشش  بدنه دیوار کارگاههای تهیه مواد غذائی ، آشپزخانه، آبدارخانه، انبار مواد غذایی، میوه و سبزی فروشی ، حمام ، مستراح ، دستشوئی ، رختشویخانه باید از کف تا زیر سقف و در مورد کارگاهها و کارخانجات تولیدی مواد غذایی تا ارتفاع حداقل چهار متر کاشی، سنگ یا سرامیک و دیوار کارخانجات از ارتفاع چهار متر به بالا می تواند از سیمان صاف و صیقلی برنگ روشن باشد.

تبصره 2- پوشش بدنه دیوار انبارهای بزرگ مانند انبارهای عمومی و امثال آن و بنکداریها می تواند از مصالح دیگر مانند سنگ و سیمان صاف و صیقل و برنگ روشن باشد.

 تبصره 3- سطح دیوار سالنهای پذیرائی تا ارتفاع حداقل 120 سانتیمتر از کف با سنگهای صیقلی یا سرامیک و یا کاشی و از ارتفاع 120 سانتیمتری تا زیر سقف با رنگ روشن قابل شستشو پوشیده شود.

تبصره 4- پوشش بدنه دیوارها مراکز تهیه و فروش مواد غذائی از قبیل کبابی، جگرکی، کله و پاچه، سیراب و شیردان، ساندویچ و اغذیه ، پیتزا ، مرغ کنتاکی ، قهوه خانه و نظایر آنها باید بر حسب نوع بشرح زیر باشد.

بند 1- چنانچه محل  طبخ در مراکز فوق الذکر از سالن پذیرائی جداسازی شده باشد قسمت طبخ مشمول تبصره 1 و قسمت پذیرائی مشمول تبصره 3 ماده 18 فوق الذکر می باشد.

بند 2- چنانچه محل طبخ از سالن پذیرائی جدا نشده باشد کلیه دیوارهای مراکز مذکور مشمول تبصره 1 ماده 18 می باشد.

تبصره 5- سطح بدنه دیوارهای مراکز فروش انواع شیرینی، خشکبارو آجیل ، خواربار فروشی ، لبنیات فروشی، انواع نان فروشی و عطاری تا ارتفاع 120 سانتیمتر با سنگ یا کاشی و یا سرامیک و از ارتفاع 120 سانتیمتر تا زیر سقف با رنگ قابل شستشو پوشیده شود.

تبصره 6- پوشش بدنه دیوارهای مراکز فروش انواع گوشت و فرآورده های گوشتی (قصابی، مرغ و ماهی، سوسیس و کالباس و مواد پروتئینی ) باید از کف تا زیر سقف کاشی یا سرامیک با سطح صاف یا سنگ صیقلی باشد.

تبصره 7- پوشش بدنه دیوارهای نانوائیهای سنتی و کارگاههای پخت  انواع نانهای ماشینی و ساندویچی و فانتزی و انبار آرد و شکر آنها باید از کف تا زیر سقف از جنس کاشی یا سرامیک با سطح صاف یا سنگ صیقلی باشد.

تبصره 8- سطح بدنه دیوارهای سالن آرایشگاه ها از کف تا زیر سقف با رنگ روغنی قابل شستشو پوشیده شود. بدیهی است پوشش بدنه دیوارهای دستشوئی ،  سرشوئی و مستراح در آرایشگاهها باید از کف تا زیر سقف با کاشی یا سرامیک صاف و یا سنگ صیقلی باشد.

تبصره 9- پوشش سطح دیوار سالنهای پذیرائی در رستورانها و چایخانه های سنتی باید ضمن دارا بودن طرح و حالت سنتی از کف تا زیر سقف از مصالح مقاوم، صاف، بدون فرورفتگی و شکاف و قابل شستشو باشد.

ماده 19- سقف باید صاف، حتی الامکان مسطح، بدون ترک خوردگی و درز و شکاف و همیشه شسته شود.

تبصره 1- تعداد و ظرفیت هر ظرفشوئی باید متناسب با تعداد ظروف باشد.

تبصره 2- هر لگن یا هر واحد ظرفشوئی باید مجهز به آب گرم و سرد باشد.

تبصره 3- در صورت نداشتن ماشین ظرفشوئی، ظروف پس از شستشو، درمحل مناسب(قفسه مجهز به آب چکان) و بدون استفاده از پارچه و حوله و امثال آنها خشک و سپس در قفسه مخصوص ظروف نگهداری شود.

ماده 30- قفسه و ویترین و گنجه ها باید قابل نظافت بوده و مجهز به در و شیشه سالم و همیشه تمیز و فاصله کف آنها از زمین حدود 20 سانتیمتر باشد.

ماده 31- پیشخوان و میزکار باید سالم و سطح آن از جنس قابل شستشو باشد. تبصره- میز کاری که صرفاً جهت تهیه مواد غذائی بکار می رود باید فاقد هر گونه کشو و یا قفسه بوده و فضای زیر آن نیز مورد استفاده قرار نگیرد.

ماده 32 – سبزیجات و صیفی جاتی که در اماکن عمومی و مراکز عرضه مواد غذائی بصورت خام، در اختیار مشتریان گذارده می شود باید در محل مخصوص، تمیز و با آب سالم و مایع ظرف شوئی شستشو شده و پس از گندزدائی آبکشی و مصرف گردد.

ماده 33- انبار مواد غذای باید قابل تمیز کردن بوده و وضع داخلی آن مطابق با شرایط مندرج در مواد 16 لغایت 20 و 38 لغایت 40 این آئین نامه و حجم و فضای آن متناسب با نیاز و احتیاجات موسسه باشد.

تبصره 1- انبار مواد غذائی باید به نحو مطلوب تهویه و میزان حرارت و رطوبت آن همواره مورد تأیید مقامات بهداشتی باشد.

تبصره 2- انبار آرد و شکر باید مطابق نقشه مصوب بالاترین مقام بهداشتی محل شود.

تبصره 3- قفسه بندی و پالت گذاری در انبار به نحو مطلوب و مناسب انجام شود.

ماده 34- کلیه مواد غذائی فاسد شدنی باید در یخچال و یا سردخانه مناسب نگهداری شود و مدت آن بیش از زمانی نباشد که ایجاد فساد یا تغییر کیفیت نماید.

تبصره- پوشش سقف آشپزخانه ها و هر نوع محل طبخ و همچنین گرمخانه و دوش حمام باید از جنس قابل شستشو و برنگ روشن باشد.

 ماده 20- وضع درها و پنجره ها باید دارای شرایط زیرباشد.

الف) درها و پنجره ها از جنس مقاوم،سالم و بدون ترک خوردگی و شکستگی و زنگ زدگی و قابل شستشو بوده و همیشه تمیز باشد.

ب) پنجره بازشو باید مجهز به توری سالم و مناسب باشد به نحوی که از ورود حشرات بداخل اماکن جلوگیری نماید.

 ج) درهای مشرف به فضای باز باید مجهز به توری سالم و مناسب و همچنین فنر دار باشد بطوریکه از ورود حشرات و جوندگان و سایر حیوانات نماید.

 ماده 21- آب مصرفی باید مورد تأیید مقامات بهداشتی باشد.

ماده 22- کلیه اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول این آئین نامه باید دارای سیستم جمع آوری( و در مورد هتلها و کارگاهها و کارخانجات سیستم تصفیه) و دفع بهداشتی فاضلاب مورد تأیید مقامات بهداشتی باشند.

تبصره- هدایت و تخلیه هر گونه فاضلاب و پساب تصفیه نشده اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول این آئین نامه به معابر و جوی و انها رعمومی اکیدا ممنوع می باشد.

ماده 23- وضع و تعداد دستشوئی بهداشتی و متناسب باشد. تبصره- دستشوئی ها باید مجهز به صابون(ترجیحاً صابون مایع) و خشک کن مناسب و بهداشتی بوده وجود زباله دان در کنار دستشوئی الزامی است.

ماده 25- برای کارگران باید دستشوی و توالت مجزا و مجهز به شیر آب گرم و سرد و با شرایط لازم بهداشتی در محل مناسب و به تعداد مورد نیاز بشرح ذیل وجود داشته باشد.

1-5-1 نفر کارگر 1 توالت و 1 دستشوئی

 2- 25-6 نفر به ازاء هر 10 نفر 1 توالت و 1 دستشوئی (25 نفر از هر کدام 3 دستگاه)

3-55-26 نفر به ازاء هر 15 نفر 1 توالت و 1 دستشوئی (50 نفر از هرکدام 5 دستگاه) 4- 115- 56 نفر به ازاء هر 20 نفر 1 توالت و 1 دستشویی (100 نفر از هر کدام 7 دستگاه)

 5- 266-116 نفر به ازاء هر 25 نفر 1 توالت و 1 دستشوئی (250 نفر از هر کدام 13 دستگاه)

 6. از 266 نفر به بالا به ازاء هر 30 نفر اضافی 1 توالت و 1 دستشوئی .

 تبصره – وجود توالت و دستشوئی بشرح مفاد ماده 25 و بندهای 1 تا 6 آن برا ی کارگران مرد و کارگران زن بصورت کاملاً جدا و مستقل از هم اجباریست.

ماده 26- حمام مذکور در ماده 12 باید دارای شرایط مندرج در مواد 15 لغایت 20 و 27 ، 30،31 و 37 و 38 این آیین نامه بوده و تعداد آن نیز متناسب با تعداد کارگران بشرح جدول ذیل بوده و باید مشابه توالت و دستشوئی برای کارگران مرد و کارگران زن بطور جداگانه محاسبه و اعمال و بصورت کاملاً جدا و مستقل از هم در محل های مناسب وجود داشته باشد.

1. 5-1 نفر، کارگر 1 دستگاه 

 2. 20-6 نفر، به ازاء هر 5 نفر 1 دستگاه (20 نفر 4 دستگاه)

3. 50-21 نفر ، به ازاء هر 10 نفر 1 دستگاه (50 نفر 7 دستگاه)

4. 100 – 51 نفر، به ازاء هر 20 نفر 1 دستگاه (100 نفر 10 دستگاه)

 5. از 100 نفر به بالا به ازاء هر 20 نفر اضافی یکدستگاه

ماده 27: دستگاه سوخت و نوع مواد سوختنی باید از نوعی باشد که احتراق بصورت کامل انجام گیرد. تبصره- نصب هود با ابعاد متناسب، از جنس مناسب و مجهز به هواکش با قدرت مکش کافی بالا ی دستگاه پخت الزامیست.

ماده 28- محل شستشو و نگهداری ظروف باید در مجاور محل پخت و مجزا و مستقل ازآن باشد.

ماده 29- ظروف باید در ظرفشوئی حداقل دو مرحله ای (شستشو – آبکشی) یا توسط دستگاههای اتوماتیک /

تبصره – یخچال و سردخانه باید مجهز به دماسنج سالم باشد. ماده 35 – قرار دادن مواد غذائی پخته و خام و شسته و نشسته در کنار هم در داخل یخچال ممنوع بوده و یخچال و سردخانه همواره باید تمیز و عاری از هر گونه بوی نامطبوع باشد.

ماده 36- عرضه و فروش مواد غذائی آماده مصرف از قبیل انواع ساندویچ ، کباب، آش ، غذاهای پخته، غذاهای فاسد شدنی، شربت آلات و نوشیدنیهای فله، ترشیجات و شور و خیارشور، شیرینی جات ، انواع تنقلات و خشکبار و آجیل فله و امثال آنها بصورت دوره گردی ممنوع است.

ماده 37- تهویه مناسب باید به نحوی صورت گیرد که همیشه هوای داخل اماکن سالم، تازه، کافی و عاری از بو باشد.

ماده 38- در فصل گرما حداکثر درجه حرارت داخل اماکن نباید بیشتر از 30 درجه سانتیگراد باشد.

ماده 39- شدت روشنائی نور طبیعی یا مصنوعی در آشپزخانه 100 تا 200 لوکس، آرایشگاه 200 تا 500 لوکس، نانوائی 100 تا 200 لوکس، محلهای فرآوری و تولید و بسته بندی 150 تا 200 لوکس (بسته به نوع کار) و در محوطه عمومی و انبار مراکز و اماکن کارگاهها و کارخانجات موضوع این آئین نامه باید حداقل 100 لوکس و در راهرو، سرسرا، رختکن، توالت ، دستشوئی و حمامها باید بین 50 تا 150 لوکس باشد. ماده 40- برای جلوگیری از حریق و انفجار و سایر خطرات احتمالی باید پیش بینی های لازم با توجه به حجم کار و نوع فعالیت و تعداد کارگران بعمل آید.

ماده 41- کارگاهها و کارخانجات تولیدی مواد غذائی و بهداشتی مشمول این آیین نامه و هم چنین هتلها و متل ها و امثال آنها موظفند زباله تولیدی را همواره بطریقه کاملاً بهداشتی جمع آوری نگهداری موقت، حمل و نقل و دفع نمایند بطوریکه اقدامات آنها مورد تأیید مقامات بهداشتی باشد.

 ماده 42- زباله دان در پوش دار، زنگ نزن، قابل شستشو، قابل حمل و با حجم مناسب و تعدد کافی موجود باشد. تبصره- زباله دان باید مجهز به کیسه زباله و د رمحل مناسبی قرار گرفته و اطراف آن همواره تمیز باشد.  

ماده 43- مگس، پشه و سایرحشرات ، سگ ، گربه و موش و سایر حیوانات بهیچ وجه نباید در داخل اماکن و کارگاهها و کارخانجات دیده شوند.

تبصره- وجود سگ نگهبان در کارخانجات و محلهای مشابه مشروط بر اینکه به هیچ وجه با محلهای تهیه و تولید و نگهداری و توزیع مواد غذایی و افراد شاغل در این قسمتها در ارتباط و تماس نباشد بلامانع است.

ماده 44- نقشه کلیه ساختمانهای اماکن عمومی و مراکز و کارگاهها و کارخانجات موضوع این آئین نامه به منظور انطباق با موازین بهداشتی قبل از اجرا باید به تصویب مقامات مسئول برسد.

ماده 45- اماکنی که اجازه قبول مسافر دارند باید علاوه بر رعایت کلیه موارد بهداشتی واجد شرایط زیر باشند:

تبصره 1- در هر اطاق تعداد تختخوابها باید طوری باشد که برای هر تخت حداقل 5 متر مربع مساحت منظور گردد.

تبصره 2- هر اطاق دارای دستشوئی مجهز به صابون (ترجیحاً صابون مایع باشد) تبصره 3- در هر طبقه به ازاء هر 18 تخت حداقل دو دستگاه مستراح (یکدستگاه مردانه و یک دستگاه زنانه) با شرایط کاملا بهداشتی وجود داشته باشد.

تبصره 4- تعداد دوش آب گرم و سرد در هر طبقه از ساختمان نباید کمتر از مجموع تعداد مستراحهای همان طبقه باشد.

تبصره 5- در صورتیکه در داخل اطاقها امکانات صحیح و قابل قبول برای آشپزی وجود نداشته باشد وجود آبدارخانه با شرایط بهداشتی و مجهز در هر طبقه الزامیست.

 تبصره 6- پله باید دارای حفاظ و روشنائی کافی (حداقل 100 لوکس) بوده و لغزنده نباشد، ارتفاع پله حداکثر 18 سانتیمتر و عرض آن حداقل 30 سانتیمتر باشد.

تبصره 7- البسه و لوازم پارچه ای مانند ( حوله، ملحفه، روبالشی، پرده ، پتو و امثالهم) باید با دستگاههای اتوماتیک در محل مناسب که مطابق نقشه استاندارد وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی باشد . شستشو ، ضدعفونی، خشک و اطو شود.

ماده 46- وجود هر گونه حوض یا حوضچه پاشوی و امثال آن ممنوع می باشد. مگر د راستخرهای شنا مطابق مواد ماده 58 این آیین نامه .

تبصره – در رستورانها و چایخانه های سنتی ، حوضچه های آب نما طوری طراحی گردند که همواره در آنها آب در گردش بوده و امکان دسترسی به آب برای مشتریان و اطفال آنها فراهم نگردد.

ماده 47- نگهداری هر گونه وسایل اضافی و مستهلک و مستعمل و مواد غذائی غیر قابل مصرف و ضایعات در محل کار ممنوع است.

ماده 48- نصب دستگاه کلرزنی و سیستم تصفیه آب در استخرهای شنا الزامی است و کلر باقیمانده و P.H آب استخر می بایست روزانه و به دفعات کافی اندازه گیری و در دفتر مخصوص ثبت و هنگام مراجعه بازرسین بهداشت محیط برای کنترل ارائه گردد.

تبصره- میزان کلر باقیمانده در آب استخر می بایست بین 1 تا 5/3 میلی گرم در لیتر( حسب نظر مقامات بهداشتی) و P. H آن حدود 2/7 تا 8 و بالاخره مشخصات فیزیکی، شیمیائی وباکتریولوژی آن مطابق ضوابط وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی باشد.

ماده 49- درجه حرارت آب در استخر سرپوشیده باید حدود 25 درجه سانتیگراد باشد و درجه حرارت هوای اطراف استخر نباید بیش از 5 درجه سانتیگراد گرمتر و یا یک درجه سانتیگراد سردتر از آب استخر باشد.

 ماده 50- حداقل مساحت مورد نیاز برای هر شناگر در استخرهای مخصوص شناگران (با عمق متوسط حدود 8/1 متر) معادل 5/1 متر مربع و در استخرهای آموزشی (با عمق متوسط 1 متر ) برابر 8/1 متر مربع می باشد.

 تبصره – در استخرهای چند منظوره لازم است مساحت مورد نیاز برای هر نفر در هر قسمت بر اساس نوع بهر برداری از همان قسمت محاسبه و اعمال شود.

ماده 51- شناگران بایستی قبل از ورود و به هنگام خروج از محوطه استخر دوش گرفته و بدن خود را کاملاً شستشو نمایند، مسئولیت اجرای آن بعهده مدیر استخر می باشد.

 ماده 52- استخر باید مجهز به دوش آب سرد و گرم بوده و حداقل تعداد آن به تناسب مدت زمان استفاده در هر نوبت استخر بشرح زیر باشد:

الف) برای هر نوبت 2 ساعته، به ازاء هر 5 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتی آب سردو گرم

ب) برای هر نوبت 3 ساعته، به ازاء هر 7 نفر شناگر یک دستگاه دوش بهداشتی آب سردو گرم

ج) برای هر نوبت 4 ساعته، به ازاء هر 10 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتی آب سردو گرم

د) برای هر نوبت 6 ساعته، به ازاء هر 20 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتی آب سردو گرم

ماده 53- به ازاء هر 40 نفر  شناگر باید یکدستگاه مستراح با شرایط کاملاً بهداشتی وجود داشته باشد.

 ماده 54- به ازاء هر 75 نفر شناگر باید حداقل یکدستگاه دستشوئی مجهز به آب سردو گرم با شرایط کاملاً بهداشتی وجود داشته باشد.

 ماده 55- رختکن باید دارای وسعت کافی و متناسب با تعداد کمدها بوده و موازین بهداشت عمومی در آن رعایت گردد.

ماده 56- به ازاء هر شناگر در هر نوبت استفاده از استخر باید جایگاه محفوظ و مناسب برای حفظ لباس شناگران وجود داشته باشد.

ماده 57- توزیع و استفاده از وسایلی مانند مایو، حوله، کلاه، دمپائی، بینی بند، لنگ، تیغ ، شانه، برس و امثال آنها بصورت مشترک در حمامها و آرایشگاهها و استخرهای شنا و محلهای مشابه ممنوع و مسئولیت آن متوجه مدیر و متصدی مکان می باشد.

ماده 58- حوضچه محتوی مایع ضد عفونی کننده، بمنظور ضد عفونی پای شناگران بنحوی تعبیه گردد که شناگران بعد از دوش گرفتن و قبل از ورود به محوطه استخر الزاماً از داخل آن عبور نمایند.

ماده 59- پوشش سطح محوطه اطراف استخر علاوه بر شرایط مندرج در ماده 16 این آئین نامه بنحوی باشد که موجب لغزندگی و بروز حادثه برای شناگران نشود. ضمناً شستشو و ضد عفونی مرتب محوطه استخر الزامی است.

ماده 60- ابعاد و مشخصات فنی ساختمان استخر و تجهیزات وتأسیسات آن باید مطابق نقشه مصوب سازمانهای مسئول مربوطه باشد.

ماده 61- لازم است آبسرد کن مناسب و به تعداد کافی برای استفاده شناگران در محوطه استخر وجود داشته باشد.

ماده 62- شرایط بهداشتی بوفه و رستوران موجود در محوطه استخر مشمول مواد مربوطه مندرج در فصل پنجم این آئین نامه می باشد.

 ماده 63- وضعیت ساختمانی و شیب بندی موج شکن و سر ریز استخر باید بنحوی باشد که مانع برگشت آب بداخل استخر شود.

ماده 64- حضور نجات غریق واجد شرایط و متناسب با تعداد شناگران در محوطه استخر الزامیست .

ماده 65- وجود وسایل نجات غریق از قبیل چوب، تیرک، لوله عصائی شکل، حلقه نجات، تیوب، طناب و سایر وسایل مورد نیاز در محل استخر الزامی است.

فصل سوم 

وسایل و لوازم کار

ماده 66- ظروف مورد استفاده باید دارای شرایط زیر باشد:

1- ظروف شکستنی باید تمیز، بدون ترک خوردگی و لب پریدگی باشد.

 2- وسایل و ظروف فلزی که برای تهیه و نگهداری و مصرف مواد غذائی بکار می روند باید سالم، صاف و بدون زنگ زدگی باشند.

3- وسایل و ظروف غذا باید پس از هر بار مصرف شسته، تمیز و برحسب ضرورت ضدعفونی گردیده و در ویترین یا گنجه مخصوص که محفوظ باشد نگهداری شود.

ماده 67- استفاده از ظروف و وسایل مشروحه زیر ممنوع می باشد:

 1- دیگ و ظروف مسی اعم از اینکه سفید کار شده یا نشده باشد.

 2- گوشت کوب و قاشق چوبی و سربی  

3- قندان بدون درپوش مناسب

4- ظروف فاقد در ثابت و مخصوص برای عرضه موادی از قبیل نمک، فلفل، سماق، شکر و امثال آنها

 5-هر نوع ظروف و ابزاریکه توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی غیر مجاز شناخته و آگهی می شود.

ماده 68- جنس و مشخصات ظروف، وسایل و دستگاههایی که برای مراحل مختلف تولید و بسته بندی مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی وبهداشتی  در کارگاهها و کارخانجات تولید این مواد بکار می روند باید مورد تایید وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی باشد.

ماده 69- مواد غذایی مانند بستنی، آبمیوه، انواع لبنیات، امثال آنها باید در ظروف بسته بندی یکبار مصرف مورد تایید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و ساخته شده از مواد اولیه نو (غیر بازیافتی) و مرغوب و حتی الامکان تجزیه پذیر و همواره سالم، تمیز و بهداشتی عرضه می گردد.

تبصره – آن دسته از مواد غذائی مذکور در ماده فوق که توسط واحدهای تولیدی مجاز و دارای پروانه های معتبر بهداشتی تهیه و بطرق مجاز دیگر بسته بندی و عرضه می شوند از شمول ماده مذکور مستثنی می باشند.

ماده 70- سطح میزها باید صاف، تمیز، سالم، بدون درز و روکش آنها از جنس قابل شستشو و به رنگ روشن باشد.

ماده 71- صندلیها و نیمکتها باید سالم و تمیز باشد.

ماده 72- برای هر مسافر تازه وارد باید از ملحفه، روبالشی و شمد تمیز و سالم استفاده شود و تعویض آنها حداقل هر سه روز یکبار اجباریست.

ماده 73- استفاده از لحاف، پتو، تشک و بالش کثیف و مندرس و بدون ملحفه ممنوع است.

ماده 74- استفاده از تختخوابهائی که دارای پارگی یا شکستگی و یا گودرفتگی فنر باشد وایجاد سر و صدای غیر طبیعی نماید ممنوع است.

ماده 75- استفاده از مواد غیر استاندارد از جمله کاغذهائیکه تمیز نباشد و روزنامه و همچنین کیسه های پلاستیکی  جهت پیچیدن و بسته بندی مواد غذائی ممنوع است. ماده 76- جعبه های مقوائی و پاکتهای کاغذی که برای بسته بندی مواد غذائی استفاده می شوند باید از جنس سالم و استاندارد و کاملاً تمیز بوده و از نوع بازیافتی نباشد.

ماده 77- ظروف خمیر گیری باید صاف و تمیز و بدون درز باشد. نصب شیر آب بالای ظرف خمیر گیری لازم است.

 تبصره – کوشش شود از دستگاههای خودکار برای تهیه خمیر و سایر مواد مخلوط کردنی استفاده گردد.

ماده 78- برای حمل و نقل و جابجائی مواد غذائی فاسد شدنی  مانند انواع گوشت دام و طیور و آبزیان، مواد پروتئینی ، فرآورده های خام و پخته غذائی  دام و طیورو آبزیان، کله و پاچه و آلایش خوراکی دام، شیر و محصولات لبنی و امثال آنها باید منحصراً از وسائط نقلیه مخصوص و مجهز به سردخانه سالم و مناسب استفاده شود.

ماده 79- برای حمل و نقل و جابجائی، هر نوع ماده غذائی که بدون شستشو و پخت وپز مجدد بمصرف میرسد، همچنین انواع نان، شیرینی جات و خشکبار و امثال آنها باید از وسائط نقلیه مخصوص و مجهز به اطاقک محفوظ و مناسب، تمیز و بهداشتی استفاده شود.

ماده 80- برای حمل و نقل مواد اولیه مصرفی و محصولات نهایی کارگاهها و کارخانجات تولید مواد غذائی، حبوبات ، غلات، میوه جات و سبزیجات باید صرفاً از وسایط نقلیه مخصوص حمل و نقل این مواد که مورد تأیید وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی باشد استفاده شود.

ماده 81- کلیه افرادی که در وسائط نقلیه موضوع مواد 78 لغایت 80 فوق الذکر با جابجائی مواد غذائی سر و کار دارند مشمول ماده 2 این آئین نامه در خصوص اخذ کارت معاینه پزشکی و تبصره های ذیل آن می باشند.

ماده 82- صاحبان وسایط نقلیه موضوع این آیین نامه موظفند قبل از بهره برداری از آنها مجوز حمل و نقل مواد غذایی توسط وسیله نقلیه مربوط را از وزارت بهداشت اخذ نمایند.

 تبصره – حمل و نقل هر نوع کالای غیر از مواد غذایی توسط وسایط نقلیه  مجاز حمل این مواد ممنوع و علاوه بر اخذ جریمه موجب توقف وسیله نقلیه متخلف بمدت حداقل یکماه خواهد شد.

ماده 83- حمل و نقل مواد غذایی و بهداشتی موضوع مواد 78 لغایت 80 این آیین نامه توسط وسایط نقلیه غیر مجاز ممنوع و علاوه بر اخذ جریمه، موجب توقف وسیله نقلیه متخلف بمدت حداقل یک ماه خواهد شد.

 ماده 84- استفاده از انبرک مخصوص از جنس استنلی استیل برای برداشتن دانه های شیرینی جات، خرما، خیارشور، قطعات پنیر، حلوا و امثال آنها الزامیست.

فصل چهارم 

وظایف مسئول بهداشت محل و مأمورین نظارت و تکالیف

صاحب یا مدیر محلهای مشمول قانون

ماده 85- مأمورینی که از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای نظارت و بازرسی بهداشتی  از محلهای مشمول قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی تعیین می شوند موظفند متخلفین از مقررات بهداشتی را با ذکر تخلف و تنظیم گزارش به مسئول بهداشتی محل معرفی نمایند. تبصره 1- مسئول بهداشت محل رئیس مرکز بهداشت شهرستان یا رئیس مرکز بهداشتی درمانی شهری یا روستایی است که با تشخیص و ابلاغ معاون امور بهداشتی دانشگاه یا دانشکده  علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی محل تعیین می شود.

تبصره 2- مأمور نظارت یا بازرس بهداشت به کاردان یا کارشناسی گفته می شود که دوره مخصوص بهداشتی را گذرانده و از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی یا دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور برای امور بازرسی و نظارتی در زمینه مسائل بهداشت محیطی و بهداشت مواد غذایی بکار گمارده شده و دارای کارت بازرسی باشد.

تبصره 3- کارت بازرسی کارت مخصوص مدت داری است که عکس بازرس روی آن الصاق و مشخصات کامل شناسنامه ای، تحصیلاتی و شغلی وی در آن درج شده باشد. این کارت منحصراً توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (با امضای وزیر) یا  دانشگاههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی( با امضای رئیس دانشگاه) برای بازرسین موضوع تبصره 2 فوق صادر و هر گونه سوء استفاده از آن جرم محسوب می شود.

ماده 86- مسئول بهداشت محل در صورت تأیید گزارش مأمور نظارت ، علاوه بر معرفی صاحب یا مدیر مؤسسه و یا صاحب یا راننده وسیله نقلیه به دادگاه، کتباً به وی اخطار می نماید ظرف مدت معین (15 روز تا دو ماه حسب نوع و تعداد نواقص)، نواقص بهداشتی را برطرف نماید.

ماده 87- در صورتیکه پس از انقضای مهلت داده شده، محل دارای نواقص بهداشتی باشد. بازرس بهداشت مکلف است مراتب را به مسئول بهداشت محل گزارش نماید و مسئول مذکور پس از رسیدگی و تأیید گزارش بازرس بهداشت مکلف است علاوه بر معرفی متخلف به دادگاه محل تعیین شده را با دستور کتبی و صدور اخطار 24 تا 48 ساعته موقتاً برای مدت حداقل یک هفته تعطیل و در مورد وسایط نقلیه دستور توقف در پارکینگ آنرا برای مدت حداقل یک هفته به نیروی انتظامی ابلاغ نماید.

ماده 88- تعطیل موقت محل با لاک و مهر ویا مهر و موم کلیه درها و راههای نفوذی و نقاط حساس مانند شیرهای آب و گاز و کنتور برق و امثال آنها و در مورد وسایط نقلیه توقف وسیله نقلیه مربوطه توسط نیروی انتظامی در پارکینگ و تنظیم صورت مجلس انجام و با نصب اطلاعیه علت تعطیل یا توقف همراه خواهد بود.

تبصره 1- مسئولیت نگهداری از لاک و مهر یا مهر و موم و اطلاعیه علت تعطیل یا توقف بعهده صاحب یا مدیر موسسه تعطیل شده یا صاحب و یا راننده خودرو متوقف شده می باشد.

تبصره 2- شرایط توقف وسیله نقلیه و صورت مجلس و سایر موارد برخورد با وسیله نقلیه طبق دستور العملی خواهد بود که توسط نیروی انتظامی و وزارت بهداشت مشترکاً تنظیم می شود.

ماده 89- شکستن لاک و مهر  یا مهر و موم و همچنین برداشتن موانع ورود به محل تعطیل شده و یا داخل شدن به وسیله نقلیه متوقف شده بدون کسب مجوز کتبی از مسئول بهداشت محل موجب تعقیب قانونی صاحب یا مدیر موسسه تعطیل شده و یا صاحب و راننده خودرو متوقف شده خواهد بود.

ماده 90- پس از انقضای مدت تعیین شده برای تعطیل موقت محل یا توقف وسیله نقلیه ، صاحب یا مدیر موسسه تعطیل شده یا صاحب یا راننده وسیله نقلیه متوقف شده ضمن سپردن تعهد قابل قبول متضمن اجرای قانون به مسئول بهداشت محل، تقاضای بازگشایی محل تعطیل شده یا رفع توقف وسیله نقلیه متوقف شده  را
 می نماید. مسئول بهداشت محل در صورت قبول تقاضا و تعهد متقاضی، محل تعطیل شده را صرفاً برای رفع نواقص بهداشتی با دستور کتبی موقتاً بازگشایی و حسب مورد دستور رفع توقف خودرو متوقف شده را برای رفع نواقص صادر می نماید. ماده 91- بازگشایی محل و یا رفع توقف وسیله نقلیه با شکستن لاک و مهر و یا مهر و موم کلیه درها و راههای نفوذی و تنظیم صورت مجلس انجام و با نصب اطلاعیه حاوی در حال رفع نواقص بهداشتی است، اجازه بهره برداری ندارد همراه خواهد بود.

ماده 92- صاحب یا مدیر مؤسسه یا وسیله نقلیه، پس از رفع کلیه نواقص بهداشتی، تقاضای بهره برداری از محل یا وسیله نقلیه را به مسئول بهداشت محل تسلیم و مسئول مذکور موظف است مأمور نظارت را ظرف مدت دو روز اداری جهت بازرسی اعزام نماید.

ماده 93- بازرس بهداشت موظف است پس از بازرسی، چنانچه کلیه نواقص بهداشتی برطرف شده باشد مراتب را کتباً به مسئول بهداشت محل گزارش و مسئول مذکور در صورت تأیید گزارش بازرس بهداشت اجازه بهره برداری از محل با وسیله نقلیه را کتباً صادر نماید.

ماده 94- اقدام به بهره برداری قبل از رفع کلیه نواقص بهداشتی و اخذ مجوز بهره برداری از مسئول بهداشت محل، موجب تعطیل مجدد محل یا توقف مجدد وسیله نقلیه برای حداقل مدت یک ماه بدون نیاز به طی مراحل مندرج در مواد 86 و 87 این آیین نامه خواهد شد.

فصل پنجم

طبقه بندی اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات از لحاظ

شمول مواد این آیین نامه

ماده 95- طبقه بندی اماکن و مراکز و محلها از لحاظ شمول مواد این آئین نامه بشرح ذیل است:

1- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 41، 45، 48، 65 و 72 تا 74 شامل محلهای تهیه و فروش مواد غذایی که دارای محل پذیرایی از مشتری می باشند از قبیل رستوران، چلوکبابی، سلف سرویس، تالار پذیرایی، کافه قنادی و امثال آنها می باشد. 2- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 7،8، 12، 24 لغایت 26، 45،  48 لغایت 65 و 72 لغایت 74 شامل محلهای تهیه و فروش مواد غذائی که دارای محل پذیرائی از مشتری بوده لیکن فاقد آشپزخانه هستند از قبیل کبابی، حلیم پزی، آش پزی، کله پزی، جگرکی، سیراب و شیردان، اغذیه و ساندویچ، پیتزا، مرغ سوخاری، چایخانه و قهوه خانه، آبمیوه و بستنی فروشی، بوفه و امثال آن می باشد.

 3- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 8،23،24و45 لغایت 65 و 70 لغایت 74 شامل محلهای تهیه و توزیع مواد غذایی از قبیل انواع چلو کباب، چلو خورش، کباب، جوجه کباب، پلو، آش و... امثال آنها که فاقد امکانات پذیرایی از مشتری در محل هستند می باشد.

4- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 7و 8و 10و 12 و 24لغایت29و 32و 41و45 و 48لغایت 66و68و 70 لغایت 74و 77و84 شامل سوپر مارکت ، خواروبار و لبنیات فروشی و بخش عرضه مواد غذایی در فروشگاههای بزرگ، تعاونی و زنجیره ای می باشد.

 5- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 23و24و28و29و32و45و46 و 48 لغایت 65 و70 لغایت 74 شامل کارگاهها و کارخانجات تولید انواع مواد غذائی و نیز نبات و آب نبات پزی، قند ریزی حلوا سایز و عصار(آبغوره و آبلیمو کشی و تهیه ترشیجات)، خشکبار، انواع نان، لبنیات سازی، کشک سائی و بستنی سازی و امثال آن می باشد.

6- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد7و8و10و12و24 لغایت29و32و33و45و48 لغایت66و68 لغایت74 و77و79و80و84 شامل فروشگاههای گوشت و مرغ و ماهی و میگو و آلایش خوراکی دامی و سایر مواد پروتئینی می باشد.

7- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 8، 48 لغایت 65،68 شامل هتل ها، متل ها، مهمانخانه ها و پانسیونها می باشد.

8- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد6و8و10و12و28و33و41و48  لغایت  65و68و69و77لغایت 84 شامل مسافرخانه ها و مهمانپذیرها می باشد.

9- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد4و6و7و8و10و12و24  لغایت29و32  لغایت35و41 و45و48 لغایت 56و58  لغایت 69و72 لغایت 84 شامل آرایشگاهها می باشد.

11 -کلیه مواد این آئین نامه به استثنای مواد 6و8و10و23و26و28و29و32و33و34و35و41و45و48 لغایت 56و 58 لغایت 84 شامل حمامها می باشد.

12- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 8-23-28-29-32-34-35-45-48 لغایت 74- 78-84 شامل نانوائیها می باشد.

 13- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 7-8-10-12-24 لغایت 29-32-41-45-48 لغایت 74-77-78-84 شامل عطاری و بقالی می باشد.

14- کلیه مواد این آئین نامه باستثنای مواد 7-8-10-12-24لغایت 29-32-34-35-41-45-48لغایت 74،77 لغایت 84 شامل میوه و سبزی فروشیها می شود.

15- ضوابط بهداشتی و مفاد فنی آئین نامه اجرایی سایر محلها و اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول اصلاح ماده 13  قانون مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی متعاقباً اعلام خواهد شد.

1- محصولات آرایشی و بهداشتی عرضه شده به بازار که فاقد پروانه ساخت از اداره کل نظارت بر مواد غذایی و بهداشتی باشد توقیف و با نظر مقامات قضایی طبق مفاده ماده 13و 14 قانون مواد غذایی، آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی عمل نموده و ضمن تعطيل محل تولید بعنوان ساخت غیر مجاز عاملین تهیه و توزیع را بدادگاه معرفی فرمایند در صورتیکه محل ساخت خارج از محدوده عملکرد آن استان باشد در صورت امکان نشانی و مشخصات کامل تولید و توزیع کننده را به این اداره کل منعکس نماید اقدام قانونی به عمل آورد.

2- در مورد محصولات آرایشی و بهداشتی که دارای پروانه ساخت بوده و طبق نظر آزمایشگاه غیر قابل مصرف اعلام شده است برابر مفاد ماده 14 قانون مواد غذائی، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی عمل نموده و عاملین تهیه را به دادگاه معرفی و در صورتیکه محل تهیه و توزیع خارج از محدوده آن استان باشد مراتب را طبق مفاد بند یک بخشنامه به این اداره کل اعلام دارند.

 3- در مورد محصولات شوینده نظیر شامپوها که طبق نظر آزمایشگاه غیر قابل عرضه به بازار باشد در صورت قابل اصلاح بودن دستور جمع آوری و عودت به محل تولید یا پخش اصلی صادر فرمایند در غیر اینصورت با نظر مقامات قضائی اقدام لازم بعمل آورند.

 4- در صورتیکه مراکز تهیه و توزیع دارای پروانه ساخت بوده و درآن استان بدون توجه به موازین شرعی و قانونی محصولات خود را در محل غیر بهداشتی و بدون حضور مسئولان تهیه و در اختیار مصرف کننده قرار دهند با عنایت بمفاد ماده 13 قانونی مواد خوردنی و آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی و سایر مواد قانونی نسبت به تعطیل آن مرکز اقدام و نتیجه را به اداره کل نظارت بر مواد غذائی و بهداشتی اعلام دارند.

قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی

 ماده 1- مرتکب هر یک از افعال زیر در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی به مجازاتهاي مقرر در این قانون محکوم خواهد شد.

1- عرضه یا فروش جنس بجای جنس دیگر.

 2- مخلوط کردن مواد خارجی بجنس بمنظور سوء استفاده

3- عدم رعایت استاندارد یا فرمول ثبت شده در مواردی که تعیین فرمول و رعایت آن و همچنین تعیین استاندارد و رعایت آن الزامی باشد.

4- فروش و عرضه جنس فاسد و یا فروش و عرضه جنس که موعد مصرف آن گذشته باشد.

 5- بکاربردن رنگها و اسانسها و سایر مواد اضافی غیر مجاز در مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی و یا لوازم بازی کودکان.

 ماده 2- ارتکاب هر یک از اعمال مذکور در ماده یک طبق نتایج و آثار حاصل از آن بشرح ذیل مستلزم مجازات خواهد بود:

1- در صورتیکه موجب بیماری مصرف کننده یا آسیبی گردد که معالجه آن کمتر از یک ماه باشد مجازات مرتکب شش ماه تا دو سال حبس تأدیبی خواهد بود و هرگاه مدت معالجه بیشتر از یک ماه باشد مجازات مرتکب یک سال تا سه سال حبس تأدیبی است.

 2- در صورتیکه موجب نقص یکی از اعضاء مصرف کننده گردد مجازات مرتکب با توجه به میزان نقص  سه تا 10 سال حبس با اعمال شاقه است.

3- در صورتیکه در مورد مواد بهداشتی یا آرایشی موجب نقص زیبائی یا کراهت منظر شود مجازات مرتکب با توجه به میزان نقص با کراهت یکسال تا سه سال حبس تأدیبی است.

4- در صورتیکه موجب مرگ مصرف کننده شود مجازات مرتکب از سه سال در مورد بندهای 1و2و3 این ماده شروع به جرم حداقل مجازاتهای مقرر در این ماده است.

تبصره- در مورد این ماده دادگاه باید مرتکب و علاوه بر کیفر حبس به پرداخت غرامت از 5000 تا یکصد هزار ریال و محرومیت از اشتغال به کسب و یا کار مربوط به مواد خوردنی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی  از یک سال تا 3 سال محکوم نماید. ماده 3- هر کس مواد خوردنی وآشامیدنی و آرایشی و بهداشتی را متقلبانه بسازد و مصرف مواد مذکور منجر به مرگ مصرف کننده شود مجازات اواعدام است.

ماده 4- در هر مورد که در مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مواد سمی بحد غیر مجاز باشد دادگاه مرتکب را برحسب مورد بحداکثر مجازاتهای مذکور در ماده 2 محکوم خواهد نمود.

ماده 5- رقابت مکارانه در مورد مواد موضوع این قانون از طرف هر کس مشمول بند 1 ماده 244 قانون کیفر عمومی خواهد بود.

ماده 6- هر گاه در نتیجه بی احتیاطی یا بی مبالاتی یا عدم مهارت تهیه کننده یا سازنده یا فروشنده یا عرضه کننده یا هریک از عاملین آنها مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی بصورتی در آید که مصرف آن موجب بیماری یا آسیبی گردد که معالجه آن کمتر از یکماه باشد مجازات اشخاصی که مذکور بر حسب مورد دو ماه تا شش ماه حبس تأدیبی خواهد بود و در صورتیکه مدت معالجه زائد بر یک ماه باشد بحداکثر مجازات حبس مذکور در این ماده و تأدیه غرامت از 5000 تا 50000 ریال محکوم می شود.

ماده 7- از تاریخ تصویب این قانون تأسیس هر گونه کارخانه یا کارگاه تهیه مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی منوط به تحصیل پروانه از وزارت بهداری و در مورد کارخانه ها پروانه تأسیس نیز از وزارت اقتصاد است. شرایط صدور پروانه و طرز کار و تولید و بهره برداری و اداره موسسات مزبوز در آئین نامه ای که به وسیله وزارت بهداری تهیه می شود تعیین خواهد گردید. تبصره- مسئولیت فنی کارخانه های مواد خوردنی، آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی بعهده افرادی خواهد بود که در فنون پزشکی دارو سازی دامپزشکی رشته های تغذیه شیمی و علوم تجربی دارای درجه تحصیلی دانشگاهی از لیسانس به بالا باشند و با توجه به رشته های مربوطه (مواد خوردنی ، آشامیدنی، آرایشی وبهداشتی) درجه تحصیلی رشته تخصصی و میزان تجربه لازم برای مسئولیت فنی مؤسسات فوق الذکر که به موجب آئین نامه ای که بوسیله وزارت بهداری تهیه می شود خواهد شد. ماده 8- وزارت بهداری جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده که در کارخانجات تهیه می شود مبلغ 5000 ریال و جهت صدور پروانه ساخت هر نوع فرآورده هائیکه در کارگاههای مشمول این قانون تهیه می شود مبلغ 500 ریال دریافت خواهد داشت که منحصراً بمصرف تأسیس و توسعه و تکمیل آزمایشگاههای مواد غذائی خواهد رسید.

 تبصره 1- کارگاههائیکه فرآورده های خود را با علامت و بسته بندی مشخص بصورت بازرگانی عرضه می کنند مشمول این قانون خواهند بود.

تبصره 2- هر یک از آزمایشگاههای ذیصلاح وابسته به وزارت بهداری مجازند از اشخاص حقیقی یا حقوقی که تقاضای آزمایش مواد یا محصولات خود را می نماید بموجب تعرفه ای که از طرف وزارت بهداری پیشنهاد و به تصویب کمیسیونهای دارائی مجلسین خواهد رسید حق آزمایش دریافت نمایند. در آمدهای حاصل از اجرای این رای و این ماده در حسابی در خزانه داری کل متمرکز شده و در هر یک از مؤسسات به مصرف توسعه و تکمیل همان مؤسسه خواهد رسید.

ماده 9- تهیه کنندگان و سازندگان وارد کنندگان و مواد خوردنی ، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی که نوع مؤسسات آنها در آگهی وزارت بهداری قید خواهد شد  و در تاریخ تصویب این قانون و آئین نامه های اجرای آن مشغول به کار هستند مکلفند ظرف 6 ماه از تاریخ انتشار آگهی تقاضای پروانه بهداشتی از وزارت بهداری بنمایند. بتقاضاي رسیده در کمیسیون فنی مرکب از 3 نفر اشخاص صلاحیت دار به تعیین وزارت بهداری رسیدگی و ظرف 6 ماه تصمیم کمیسیون به رد یا قبول تقاضا صادر خواهد شد. هرگاه در موعد مقرر تقاضای صدور پروانه نشود و یا کمیسیون تقاضای صاحب موسسه را رد نماید به دستور دادستان موقتاً تعطیل خواهد گردید. از دستور مزبور تا 10 روز پس از ابلاغ می توان بدادگاه شهرستان شکایت نمود و دادگاه خارج از نوبت به شکایت رسیدگی کرده و رای می دهد رای مزبور قطعی است.

تبصره- آئین نامه های اجرائی مواد 8 و 9 بوسیله وزارت بهداری تهیه و پس از تصویب کمیسیونهای بهداری مجلسین به مورد اجرا گذارده خواهد شد.

 ماده 10- رد تقاضای صدور پروانه مانع از آن نیست که صاحب مؤسسه با رعایت مقررات ماده 8 مجدداً تقاضای صدور پروانه بهداشتی و ساختن بنماید.

ماده 11- در مؤسسات داخلی که نوع آن از طرف وزارت بهداری معین و صورت آن منتشر می گردد صاحبان آن ها مکلفند طبق دستور وزارت بهداری مشخصات لازم را در مورد نوع فرآورده بخط فارسی خوانا روی بسته بندی یا ظرف محتوی جنس قید نماید. در مواردیکه فرمول محصول یا مواد ترکیبی طبق تقاضای سازنده فرمول بایستی محفوظ بماند باید فرمول محصول را قبلاً به وزارت بهداری تسلیم و شماره پروانه آن را روی بسته بندی ذکر نماید. متخلفین از مقررات این ماده به پرداخت غرامت 5000 تا 20000 ریال محکوم خواهند شد.

ماده 12- وزارت بهداری مکلف است فهرست رنگها و اسانسها و سایر مواد قابل افزودن به مواد خوراکی یا آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی و همچنین نوع جنس ظرف مورد استفاده در صنایع مواد خوردنی و آشامیدنی و یارنگهای مورد مصرف در اسباب بازی راآگهی نمایند. افزودن موادی که در آگهی ذکر نشده باشد به مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی وبهداشتی و اسباب بازی بدون اجازه  وزارت بهداری و همچنین بکار بردن مواد سمی بصورت و میزان غیر مجاز در سفید کردن و پاک کردن و شفاف کردن و یا رنگ آمیزی ظروف غذائی یا پوشش و بسته بندی مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی ممنوع است و مجازات سازندگان یا تهیه کنندگان مواد موضوع این ماده در صورتیکه مستلزم مجازات شدیدتری نباشد حبس تأدیبی از 3 ماه تا 1 سال خواهد بود.

ماده 13- مقررات بهداشتی طبق آئین نامه ای از طرف وزارت بهداری تعیین و برا ی اطلاع عموم به وسایل مقتضی آگهی می شود. تخلف از مقررات بهداشتی مذکور مستوجب مجازات خلافی است که بر طبق آئین نامه منصوب وزارت دادگستری و وزارت بهداری تعیین خواهد شد. مامورینی که  از طرف وزارت بهداری یا موسسات مسئول دیگر برای نظارت در مواد خوردنی و آشامیدنی و بهداشتی تعیین می شوند مکلفند متخلفین از مقررات بهداشتی با ذکر موارد تخلف با تنظیم گزارش به مسئول بهداشت محل معرفی نمایند. مسئول بهداشت محل در صورت تایید گزارش مامور  نظارت متخلف را به دادگاه خلاف معرفی نموده و به مدیر موسسه نیز کتباً اخطار
می نماید که در موعد مقرر که مدت آن در آئین نامه تعیین خواهد شد و به رفع نواقص بهداشتی اقدام نماید. در صورتیکه پس از انقضای مهلت مقرر نقائص مذکور رفع نشده باشد مأمور نظارت مکلف است مراتب را به مسئول بهداشت محل مجدداً گزارش دهد و مسئول مزبور پس از رسیدگی و تأیید گزارش مامور نظارت محل تعیین شده را با دستور کتبی موقتا تعطیل می کند. ادامه کار در صورتی اجازه داده خواهد شد که صاحب ای مدیر مسئول موسسه بهداشت محل ار از اجرای مقررات مطمئن سازد.

ماده 14- کلیه مواد تقلبی یا فاسد یا موادی که مدت مصرف آنها منقضی شده باشد بلافاصله پس از کشف توقیف می شود هر گاه وزارت بهداری یا موسسات مسئول دیگر گواهی نمایند که مواد مکشوفه برخی از مصارف انسانی یا حیوانی یا صنعتی قابل استفاده است ولی نگاهداری آنها امکان ندارد مواد مکشوفه به دستور دادستان شهرستان به اطلاع صاحب کالا و با حضور نماینده دادستان شهرستان بفروش
 می رسد و وجوه حاصل تا ختم دادرسی و صدور حکم قطعی در صندوق دادگستری توزیع خواهد شد و هر گاه گواهی شود که مواد مکشوفه قابلیت مصرف انسانی یا حیوانی یا صنعتی ندارد فورا به دستور دادستان معدوم می شود. در کلیه موارد فوق وهمچنین در مورد اسباب بازی و ابزار و آلات جرم دادگاه طبق ماده 5 قانون مجازات عمومی تعیین و تکلیف می نماید و اگر قبلا بفروش رسیده باشد در مورد وجوه حاصل از فروش نیز تعیین تکلیف خواهد کرد. در آمد حاصل از اجرای این ماده به مصرف تاسیس و توسعه و تکمیل آزمایشگاههای تحقیق و کنترل مواد غذائی خواهد رسید.

 ماده 15 – کسانی که مواد مذکور در ماده 14 خریداری را می نمایند باید منحصرا برای مصارفی که از طرف وزارت بهداری یا موسسات مسئول دیگر تعیین گردیده معامله نماید. یا بکار برند و الا بر حسب مورد به مجازات های مذکور در این قانون محکوم خواهند شد.

 ماده 16-  از تاریخ تصویب این قانون ترخیص مواد غذایی یا بهداشتی یا آرایشی از گمرک بهر شکل و کیفیتی به منظور بازرگانی یا تبلیغاتی با رعایت مقررات عمومی علاوه بر دارا بودن گواهی  بهداشتی و قابلیت مصرف از کشور مبدا مستلزم تحصیل پروانه ورود از وزارت بهداری است و وارد کننده نیز مکلف است برای تحصیل پروانه مزبور فرمول مواد و همچنین موادیکه برای نگاهداری با آنها اضافه شده به وزارت بهداری تسلیم نماید.

 ماده 17- کلیه جرائم مندرج در این قانون از جرائم عمومی محسوب است.  ماده 7 قانون مواد خوردنی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی مصوب و تبصره فوق آئین نامه مربوط به شرایط صدور پروانه و طرز کار و تولید و بهره برداری موسسات مذکور در قانون و همچنین در شرایط احراز مسئولیت فنی آنها در چهارده ماده و تبصره به شرح زیر تصویب می گردد.  

جمعه 1387/10/06-10:19 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه قوانین و آئین نامه های بهداشت محیط |لینک به نوشته

 

1- اصول نمونه برداری برای کلیه نمونه ها بسته به طبیعت و خواص فیزیکی آنها اقدام و در شرایط مناسب و بهداشتی در اسرع وقت به آزمایشگاه تحویل گرد د. (رعایت زمان، درجه حرارت و سایر شرایط)

2- جهت امکان آزمایش روی نمونه های رسیده بمنظور کنترلهای کیفی میکروبی و شیمیائی از اماکن عمومی حداقل نمونه طبق جدول پیوست باشد.

3- جهت آزمایشهای لازم و بررسیهای دقیق از کلیه نظرات و تطبیق با فرمولهای ساخت نمونه ها و کنترلهای کیفی (میکروبی و شیمیائی) نمونه هائی که از کارگاهها، کارخانه ها و واردات و صادرات ارسال می گردد بایستی طبق جداول مربوطه نمونه برداری نموده و تعداد و مقادیر نمونه ها بایستی در حدی باشد که بتوان کلیه بررسیها و آزمونها را براحتی معمول داشت.

4- برای نمونه برداری از کره، پنیر، چائی و سایر فرآورده های کشاورزی بایستی طبق جداول استاندارد شماره 2836 ایران استاندارد نمونه برداری از فرآورده های کشاورزی باشد. برای سایر فرآورده ها و مواد اولیه در سطح وسیعی  بایستی طبق استانداردهای مربوطه نمونه برداری بعمل آید.

5- درموارد ضروری که آزمایشهای خاصی مورد نظر است بایستی طبق درخواست آزمایشگاه نمونه برداری بعمل آید.

لیست حداقل مقدار نمونه جهت کنترل کیفی(شیمیائی و میکروبی) از اماكن عمومي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جمعه 1387/10/06-10:8 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه قوانین و آئین نامه های بهداشت محیط |لینک به نوشته

آئين نامه بهداشت محيط مدارس
ماده 1: محلي كه براي احداث مدرسه بايد در نظر گرفته شود: بايد در فاصله و موقعيت مناسبي نسبت به مراكز جمعيتي و نواحي مسكوني و آموزشي ديده در مالكيت آموزش و پرورش و داخل محدوده شهري يا روستا قرار داشته، و امكان دسترسي به تأسيساتي مانند آب ، برق ، تلفن و گاز داشته باشد. و براساس مطالعات اقليمي منطقه در هنگام احداث ساختمان مدرسه ، رعايت نکات زير ضروری است : با توجه به تعيين جهت وزش باد ، زمين انتخابي نبايد در مسير و مجاورت عوامل آلودگي زا مانند كارخانجات صنعتي ، شيميايي ، محلهاي دفن زباله ، فاضلاب شهري ، دامداري ، مرغداري ، دباغ خانه ها ، كشتارگاهها ، كوره هاي آجرپزي ، محل انباشت كود و ساير مراكزي كه به نحوي ممكن است ايجاد دود ، بو و گرد و غبار نمايد قرار داشته باشد. بايد دقت شود تا محل احداث مدرسه در جوار بيمارستان، تيمارستان ، گورستان، زندان ، خطوط راه آهن، بزرگراهها ، فرودگاهها قرار نداشته و خارج از حريم كابلهاي فشار قوي برق (هوايي يا زميني) خطوط اصلي و فرعي گاز رساني ، پستهاي زميني فشار قوي ، پمپ بنزين ، محل عرضه و فروش كپسولهاي گاز ، انبارهاي مواد محترقه ، منفجره ، تركيبات شيميايي مانند: كاغذ ، لاستيك ، چوب ، الياف بافت و غيره بوده و در مسير حوزه هاي آبريز فرعي و اصلي رودخانه قرار نداشته باشد.
تبصره 1: در صورتيكه احداث مدرسه در نزديك محيطهاي ذكر شده در ماده 1 اجتناب ناپذير و اجباري باشد ، بايد حداقل 500 متر با مراكز فوق فاصله داشته باشد.
تبصره 2: در صورتی که ابتدا مدرسه احداث شده باشد ساير مراکز بايد فاصله مناسب (حداقل 500 متر) تا مدرسه را رعايت نمايند.
ماده 2:
معيار محاسبه مساحت زمين مورد نياز به منظور احداث مدرسه ، تعداد دانش آموزاني خواهد بود كه در آن مدرسه به تحصيل اشتغال خواهند داشت و متناسب با دوره هاي ابتدايي ، راهنمايي و متوسطه و بر اساس سرانه بنا و محوطه با اخذ نظرات معاونت تربيت بدني و تندرستي به لحاظ زمينهاي ورزشي مورد نياز و نيز فضاهاي بهداشتي به ازاء‌ هر دانش آموز طبق ضوابط و معيارهاي طراحي فضاهاي آموزشي و پرورشي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و استاندارد ملی 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران خواهد بود.
تبصره 1 : براي احداث مدارس فني حرفه اي ، مدارس شبانه روزي و مدارس كار و دانش حسب مورد، علاوه بر زمين اشاره شده در ماده 2 اين آيين نامه بايد زمين كافي جهت احداث كارگاه ، آزمايشگاه اختصاصي ، فضاهاي ورزشي ، خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه و انبار در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : تعداد طبقات مدارس براي دوره هاي ابتدايي و راهنمايي حتي الامكان دو طبقه و در صورت ضرورت حداكثر سه طبقه و براي دبيرستانها و هنرستانهاي فني و حرفه اي و كار و دانش حداكثر چهار طبقه مجاز است.
تبصره 3 : ضوابط احداث خوابگاه ، سالن غذاخوري ، آشپزخانه ، انبار ، سردخانه ، بوفه ، حمام ، سرويسهاي بهداشتي و … بر اساس آئين نامه ماده 13 قانون مواد خوراکی ، آشاميدني ، آرايشي و بهداشتي و ضوابط و معيارهای طراحی فضاهای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور رعايت گردد. تبصره 4: آئين کار مکان يابی و ساختمان ، تجهيزات و بهداشت بوفه مدارس می بايست با استاندارد 4072 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
ماده 3:
لازم است نقشه هاي ساختماني مدارس و ساير فضاهاي مرتبط در مقاطع مختلف تحصيلی با معيارهاي بهداشتي بر اساس استانداردهاي موجود در ضوابط طراحي فضاها (مربوط به سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور و بند 7 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ) طراحی شود.
تبصره : هر گونه اصلاحات، تعويض محل و توسعه ساختمان مشمول ماده 3 اين آئين نامه خواهد بود.
ماده 4:
ديـوارهاي كلاسها بايد كاملاً خشك ، بدون درز ، صاف و حداقل تا ارتفاع كف پنجره ها از سنگ مناسب استفاده شده و بقيه سطح ديوار مطابق با جدول رنگ فضاهاي آموزش و جداول نازك كاري رنگ آميزي گردد. و تمهيدات لازم جهت جلوگيري از انتقال صوت به كلاس مجاور انجام شود.
ماده 5:
كف كلاسها ، راهروها و پله ها بايد مقاوم و مسطح و قابل شستشو بوده و لغزنده نباشد.
ماده 6:
سقف كلاسها بايد صاف ، بدون درز و شكاف و به رنگ روشن باشد.
ماده 7:
تابلو كلاس درس بايد در محلی مناسب كه نور كافي به آن ميرسد قرار داشته و در معرض ديد كامل دانش آموزان و به رنگ سبز مناسب و غير براق باشد تا از ايجاد خيرگي بر اثر بازتاب نور جلوگيري گردد. فاصله تابلو كلاس درس از اولين رديف دانش آموزان 20/2 متر كمتر نباشد.
ماده 8:
براي هر نفر دانش آموز در كلاس حداقل بايد 25/1 متر مربع سطح در نظر گرفته شود. حداكثر ابعاد قابل قبول براي كلاس درس 8 متر طول و 7 متر عرض مي باشد. ارتفاع سقف کلاس نبايد از 3 متر کمتر باشد.
ماده 9:
ضوابط ارگونومي (مناسبات فيزيكي بدن)براي دانش آموزان دوره هاي مختلف تحصيلي بايد بر اساس معيارها و ضوابط طراحي سازمان نوسازي مدارس و مركز سلامت محيط و كار و بند 6 استاندارد ملی ايران شماره 2086 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران ، در ساخت تجهيزات ، منطبق باشد.
ماده 10:
پله هاي مشرف به پرتگاه در مدارس بايد لغزنده نبوده و به نرده مناسب مجهز باشد.
ماده 11:
حداكثر ارتفاده پله در مدرسه 18 سانتيمتر و حداقل عرض آن 30 سانتي متر و طول آن حداقل 30/1 متر باشد.
ماده 12:
نقشه مدارس استثنايي، طبق ضوابط و استانداردهاي موجود براي معلولين بوده و كلاسها در طبقه همكف در نظر گرفته شود.
ماده 13:
در و پنجره هاي مشرف به فضاي خارج ، براي جلوگيري از ورود حشرات بايد به توري سيمی مناسب مجهز باشند. و پنجره هاي طبقات فوقاني مشرف به پرتگاه علاوه بر مورد فوق داراي نرده محافظ يا كتيبه ثابت باشد. (از جام شيشه بزرگ استفاده نشود.)
ماده 14:
كلاس دانش آموزان خردسال بايد در طبقات پايين تر ساختمان قرار گيرد.
ماده 15:
ايجاد هر گونه بالكن و تراس مرتبط با كلاس ممنوع است.
ماده 16:
سالن اجتماعات ، كارگاه ، آزمايشگاه ، مكانهاي ورزشي و اتاقهاي عمومي در نقشه ساختماني مدرسه طوري منظور شود ، كه مزاحمتي براي كلاسهاي درس بوجود نياورد.
ماده 17:
در مدارس شبانه روزي مساحت اتاق خواب بايد مطابق استانداردهاي طراحي فضاي سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس و مركز سلامت محيط و كار ، براي هر اتاق خواب حدود 40 متر مربع با 4 تخت دو طبقه به ظرفيت 8 نفر باشد (براي هر نفر 5 متر مربع سطح در نظر گرفته شود.) تبصره : حداكثر تعداد افراد در هر اتاق عمومي نبايستي بيش از 8 تخت باشد.
ماده 18:
كف آزمايشگاه و سطح ميزهاي آن بايد قابل شستشو و نسبت به حرارت و مواد شيميايي و غيره مقاوم باشد.
ماده 19:
آب مورد مصرف بايد با استاندارد ملی 1053 و 1011 مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتی ايران مطابقت داشته باشد.
تبصره 1 : در روستاهايي كه آب لوله كشي دارند بايد مدرسه به شبكه آب روستا متصل شود.
تبصره 2 : در مـــــدارسي كه از آب لوله كشي برخوردار نيستند و يا با قطع آب شبكه مواجه مي باشند، لازم است با استفاده از منبع آب بهداشتي ، ذخيره آب مورد نياز شرب و ساير مصارف بهداشتي با رعايت ضوابط و براي هر دانش آموز حداقل 15 ليتر در روز تأمين گردد. ضمناً براي مدارس شبانه روزي حداقل ميزان آب مصرفي يكصد ليتر براي هر نفر در نظر گرفته شود.
تبصره 3 : آبخوري عمومي آموزشگاه بايد داراي شرايط زير باشد: الف - كف محوطه آبخوري قابل شستشو ودارای شيب كافي و مناسب به طرف مجراي فاضلاب باشد. ب - ديوار لبه آبخوري بايستي از جنس قابل شستشو (نظير كاشي) بوده و داراي شيب مناسب بطرف مجراي فاضلاب باشد. ج - ديوار اطراف آبخوري از جنس قابل شستشو (نظير كاشي ، سراميك ، سنگ و …) باشد. د - آبخوري عمومي دانش آموزان بايد با شيرهاي مناسب با آب سردكن مجهز گردد و حداقل براي هر كلاس 45 نفر يك شير آبخوري پيش بيني شود. ارتفاع شير آن متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (100 - 75 سانتيمتر) از سطح زمين باشد. هـ – آبخوري بايد خارج از سرويسهاي بهداشتي و با رعايت شرايط بهداشتي و با فاصله حداقل 15 متر احداث گردد.
ماده 20:
تعداد توالتها در مدرسه به ازاء هر 40 نفر حداقل يك چشمه توالت و هر 60 نفر يك دستشويي در نظر گرفته شود.
تبصره 1 : مشخصات بهداشتي توالتها و دستشوئيها از نظر طراحي و اجرا مطابق با موارد مندرج در ماده 2 اين آيين نامه باشد.
 تبصره 2 : ارتفاع دستشوئيها متناسب با سن دانش آموزان در دوره هاي مختلف تحصيلي (75 - 60 سانتيمتر از سطح زمين) باشد.
 تبصره 3 : استفاده از صابون مايع در دستشوئيها ضروري بوده كه بهتر است توسط مخزن ثابت صابون مايع و لوله كشي روي دستشوئيها انجام شود.
ماده 21:
نحـــــوه دفع فاضلاب بايستي براساس استانداردهاي موجودازنظربهداشتي طراحي و اجرا شود.
تبصره 1 : مناطقي كه سيستم دفع فاضلاب (اگو) ندارند، دفع فاضلاب به چاههاي جاذب و يا سپتيك تانك طبق اصول بهداشتي انجام گرفته و طرح آن بايستي طبق ضوابط و معيارهای طراحی فضای آموزشی و پرورشی سازمان نوسازي ، توسعه و تجهيز مدارس كشور تهيه و اجراء ‌گردد.
تبصره 2 : حجم سپتيك تانك با چاه فاضلاب بر اساس طراحي پروژه از نظر معماري با توجه به ظرفيت مدرسه محاسبه و تعيين مي گردد. 
 ماده 22:
كلاسها بايد حتي الامكان طوري ساخته شوند كه از نور طبيعي استفاده نمايند، ترجيحاً پنجره ها در سمت چپ دانش آموزان تعبيه شود و سطح آنها حدود يك پنجم مساحت كلاس باشد.
تبصره 1 : در مورد كلاسهاي شبانه و يا كلاسهايي كه اجباراً از نور مصنوعي استفاده مي نمايند شدت روشنايي بايستي برابر 500 - 300 لوكس بوده و نحوه تابش طوري باشد كه ايجاد خيرگي در دانش آموزان ننمايد. ميزان نور راهروها بايستي برابر 150 – 100 لوكس و براي رختكن ، توالتها و دستشوئيها حداقل 100 - 50 لوكس در نظر گرفته شود.
تبصره 2 : شدت روشنايي براي كارگاههاي فني و حرفه اي در مدارس و آزمايشگاهها مطابق با معيارهای بهداشت کار موضوع ماده 8 قانون کار جمهوری اسلامی ايران رعايت شود.
ماده 23:
درجه حرارت مناسب جهت كلاسها بين 21 - 18 درجه سانتي گراد و رطوبت 60 – 50 درصد مي باشد.
تبصره : در مورد تأمين گرماي كلاسها بايد ضوابط زير رعايت شود: وسايل گرمايشي بخصوص بخاريهاي گازي مدارس بايد استاندارد بوده و گازهاي حاصل از سوخت دستگاههاي مولد حرارت به خارج از كلاس هدايت شود تا حداقل اكسيژن را براي سوخت كامل مصرف كند. خطر آتش سوزي وجود نداشته باشد و فضاي كلاس را بطور يكنواخت گرم نمايد. (نكات ايمني بطور كامل رعايت گردد)
ماده 24:
كليه مراكز آموزشي مشمول اين آيين نامه بايد مجهز به وسايل اعلام و اطفاء حريق بوده و از نظر طراحي بايستي پيش بيني هاي لازم جهت تأمين راههاي ورودي و خروجي اضطراري با توجه به ظرفيت مدرسه و تعداد طبقات به عمل آيد. اين راهها بايستي با علائم ويژه و با رنگ سبز مشخص گردد تا محل فرار اضطراري مشخص گردند.
تبصره 1: حداقل دو راه فرار براي مواقع اضطراري كه از هر نقطه داخل ساختمان قابل رؤيت باشد لازم است و بايستی امکان تخلطه ساکنين در کوتاهترين زمان ميسر گردد و اجزاء سازه ای مسيرهای فرار در مقابل حريق مقاوم باشد.
ماده 25:
كليه كلاسها ، راهروها ، قسمتهاي اداري ، خوابگاه ، ناهارخوري ، آشپزخانه ، توالت و دستشوئي ، محوطه ، سالن ورزشي ، كارگاه و آزمايشگاه بايد داراي زباله دان بهداشتي درب دار ، ضد زنگ با ظرفيت و تعداد مناسب باشند و روزانه تخليه و به موقع شستشو و تميز گردند.
ماده 26:
وجود هر گونه حوض و حوضچه در محوطه مدارس ممنوع است. 
ماده 27:
ديوارها و كف كارگاه و آزمايشگاه بايستي از جنس مقاوم و قابل شستشو (كاشي ، سراميك ، موزاييك و …) باشد و كف لغزنده نبوده و داراي شيب مناسب به طرف كف شوي باشد.
تبصره 1 : آزمايشگاه و كارگاه بايستي مجهز به دستشويي و صابون مايع باشد.
تبصره 2 : آزمايشگاه و كارگاه بايد داراي دستگاه تهويه متناسب با حجم سالن جهت تهويه هوا باشد.
تبصره 3 : دستورالعمل ايمني كار در آزمايشگاه و كارگاه مطابق با ماده 85 و تبصره 1 ماده 96 قانون کار جمهوری اسلامی ايران و دستورالعمل ايمنی کار در آزمايشگاه و کارگاه حسب مورد تهيه و در محل مناسب و قابل رؤيت نصب گردد.
ماده 28:
هر مدرسه بايستي داراي اتاق خدمات بهداشتي مجهز به تجهيزات كامل جهت انجام فعاليتهاي بهداشتي تغذيه اي (معاينات بهداشتي درماني دانش آموزان شامل بيماريابي ، بينــايي سنجي ، شنوايي سنجي و پايش رشد - آموزش بهداشت و تغذيه به كاركنان و دانش آموزان - كمك هاي اوليه در مواقع بروز حادثه و …) باشد.
ماده 29:
براي هر 15 مدرسه همجوار ، يك مدرسه كه مركزيت دارد بعنوان مدرسه پايگاه سلامت دانش آموز در نظر گرفته شود. در مدرسه پايگاه سلامت، فضايي به مساحت حداقل 30 متر مربع (شامل سه اتاق) جهت انجام معاينات تخصصي دانش آموزان با كليه لوازم و تجهيزات مورد نياز اختصاص داده شود.
تبصره : از درمانگاههاي دانش آموزي يا فرهنگيان و مراكز بهداشتي درماني نيز مي توان به عنوان پايگاههاي سلامت براي مدارس همجوار استفاده كرد.
ماده 30:
در هر مدرسه بايد به ازاء‌ هر دانش آموز 5/0 متر مربع فضاي سبز در نظر گرفته شود.
ماده 31:
به منظور جلوگيري از ايجاد گرد و غبار در محيط مدرسه ، محوطه مدرسه بايد با آسفالت يا بتون كف و نظاير آن مفروش گردد.
ماده 32:
كليه مراكــز آموزشی اعم از پيش¬دبستان، دبستان ، مدرسه راهنمايي ، دبيرستان و مراکز پيش دانشگاهی و مدارس فني و حــــــــرفه اي و كـــار و دانش مرتبط با آموزش و پرورش و امثال آن مشمول اين آيين نامه مي باشند. 
ماده 33:
اخذ صلاحيت بهداشتی جهت احداث و تأسيس مدرسه طبق قانون ماده 13 مواد خوردنی، آشاميدنی، آرايشی و بهداشتی از سوی مرکز سلامت محيط و کار وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی لازم¬الاجرا است.
اين آيين نامه در 33 ماده و 25 تبصره در تاريخ..... به تأييد وزراي آموزش و پرورش و بهداشت ، درمان و آموزش پزشكی و رياست سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور رسيد و اجراي آن توسط واحدهاي ذيربط آموزش و پرورش و نظارت بر حسن اجراي آن بر عهده واحدهاي بهداشتي آموزش و پرروش و وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي است.

  مرتضي حاجي                     حميدرضا برادران شرکاء                                  دكتر مسعود پزشكيان

وزير آموزش و پرورش     رئيس سازمان مديريت و برنامه ريزی کشور   وزير بهداشت،درمان وآموزش پزشكي

 

سه شنبه 1387/09/19-7:33 PM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه قوانین و آئین نامه های بهداشت محیط |لینک به نوشته

آشنايي با بيماري طاعون (Plague)

   

 

تعريف و اهميت بهداشتي

            طاعون نوعي بيماري عفوني باكتريال مشترك بين انسان و حيوانات است كه توسط جوندگان و کک آنها به ساير حيوانات و انسان منتقل مي شود اين بيماري در طول تاريخ، انسانهاي زيادي را به هلاكت رسانده است و تجربيات گذشته نشان داده است كه گاهي كانون هاي فعال طاعون به مدت ده سال يا بيشتر، غيرفعال و خاموش گرديده و ناگهان و بصورت انفجاري، مجددا فعال و موجب ابتلاء جوندگان يا انسان شده است.ضمنا از آنجا كه عامل طاعون به عنوان يكي از جنگ افزارهاي بيولوژيك، مطرح ميباشد لازم است از اين نظر نيز مورد توجه قرار گيرد، براساس اطلاعات موجود، كشورهائي نظير روسيه و آمريكا اين جنگ افزارها را از سال ها قبل ساخته و انباشته اند.

 

وضعيت جهاني و منطقه اي بيماري

            تا كنون سه بارطاعون به صورت جهانگير (پاندميك) حادث شده است به طوريكه: اولين پاندمي ثبت شده در سال 541 ميلادي در مصر اتفاق افتاده و از آنجا به اروپا منتشر گرديده و موجب تلفات شديد و كاهش 60ـ50 درصد جمعيت در شمال آفريقا، اروپا و مركز و جنوب آسيا شده است.دومين پاندمي طاعون كه به " مرگ سياه" موسوم گرديده است در سال 1346 ميلادي حادث گرديده و حدود 30ـ20 ميليون نفر يعني يك سوم جمعيت اروپا را به هلاكت رسانده است. طاعون به وسيله موش هاي صحرائي و انسان هاي مبتلا به آهستگي از روستائي به روستاي ديگر و يا با سرعت بيشتري بوسيله كشتي از كشوري به كشور ديگر منتشر شده است 0 اين پاندمي به مدت 130 سال ادامه يافته و مشكلات سياسي، فرهنگي و عقيدتي فراواني به بار آورده است. سومين پاندمي طاعون در سال 1855 در چين آغاز شده و به ساير مناطق انتشار يافته سرانجام موجب مرگ 12 ميليون نفر از مردم هند و چين گرديده است و همچنان طغيان هاي كوچكي از اين بيماري در نقاط  مختلف جهان در جريان ميباشد.

 

عامل بيماري

                                          

   عامل بيماري شامل يرسينياپستيس  (Yersinia Pestis) است. هيچگونه دليلي مبني بر اينكه باقي ماندن باسيل طاعون در محيط  اطراف بتواند باعث آلودگي محيط  و تهديد بهداشتي شود، وجود ندارد، چرا كه اين باسيل، فاقد اسپور است و لذا نسبت به شرايط  محيطي، بسيار حساس بوده و سريعا از بين مي رود و از اين گذشته يرسينيا پستيس، در برابر تابش نور خورشيد و حرارت، بسيار حساس است و مدت زيادي در خارج از بدن ميزبان، زنده نمي ماند.  طبق نظر خبرگان سازمان جهاني بهداشت، حتي در بدبينانه ترين وضعيت، افشانه هاي حاوي باسيل طاعون فقط  به مدت يك ساعت فعال باقي خواهد ماند و لذا در يك حمله بيوتروريستي مخفيانه، قبل از اينكه اولين مورد پنوموني طاعوني عارض شود باسيل هاي موجود در افشانه آلوده، از بين خواهند رفت.

 

 

برخی از ویژگی های ککهای ناقل طاعون :

 

        از3000 -  2000 نوع كك موجود، حدود 30 نوع آن قادر به انتقال طاعون، ميباشند و ضمنا حداقل 220 نوع جونده مختلف، نسبت به طاعون، حساس بوده و ممكن است آلوده شوند.از آنجا كه کک جزو موجودات خونسرد ميباشد قادر به تنظيم درجه حرارت بدن خود نبوده ولذا در مناطقي كه درجه حرارت و رطوبت هوا مناسب نباشد به سرعت، مايعات بدن خود را از دست، ميدهد و قادر به ادامه حيات نمي باشد.

            ثبوت كانونهاي طاعون، درگرو تعادل بين عادات كك و جوندگان مخزن و شرايط  محيطي و آب و هوا ميباشد.

از طرفي مري كك  (Proventriculus) طوري ساخته شده است كه به طور منظم باز و بسته ميشود و مواد مصرفي را به داخل معده، هدايت مينمايد و در صورتي كه كك، از خون آلوده به يرسينيا پستيس، تغذيه نموده باشد ابتدا مقداري خون وارد معده آن ميگردد ولي از آنجا كه اين ارگانيسم ها كلني هائي در مري تشكيل داده و با ايجاد لخته باعث انسداد آن ميشوند راه ورود خون، به معده، كاملا مسدود ميشود و باعث استفراغهاي مكرري در كك ميگردد و از طرفي اين حشره به منظور رفع تشنگي و گرسنگي خود با حرص و ولع بيشتري به تغذيه، مي پردازد و با استفراغ مواد آلوده و تلقيح آنها به ميزبانهائي كه از خون آنها تغذيه مينمايند يرسينياپستيس را به بدن آنان منتقل ميكند و سرانجام در اثر كم آبي، تلف ميگردد.           

  در شرايط  اقليمي گرمتر، كك ها در موشهاي مزارع و آنهائيكه داخل ساختمان ها ساكن هستند فراوانترند و در آب و هواي سردتر، آلودگي آنها به موشهاي بناهاي مسكوني انسان يا ديگر ساختمانها محدود ميگردد. ضمنا گزنوپسيلا كئوپيس، ارتباط  نزديكي با موشها و اماكن مسكوني انسان دارد و در غياب ميزبان اصلي به گزش انسان ميپردازد.

ككهاي جوندگان وحشي در كانون طبيعي طاعون ايران

                تاكنون 13 نوع كك، بر روي جوندگان وحشي كانون طبيعي طاعون ايران شناخته شده است اين ككها در جريان همه گيري طاعون حيوانات، (اپي زوسي) آلوده شده و باسيل طاعون را منتقل مينمايند.گزنوپسيلا  كئوپيس Cheopis  يكي از ككهاي جوندگان وحشي است و حدود 80% ككهاي موجود در كانون طبيعي طاعون ايران را تشكيل ميدهد و بر روي همه انواع جوندگان، يافت مي گردد.ولي تعداد آن بر روي مريون پرسيكوس، بيشتر از ساير جوندگان است. اين كك به علت نقشي كه در انتشار پاندميك و اپيدميك طاعون انساني ايفاء ميكند به عنوان ناقل كلاسيك، در نظر گرفته شده است كه گزنوپسيلا كئوپيس، نسبت به ساير ككها بسيار پرخور و حريص است و لذا ناقل موثرتري محسوب ميگردد.

نقشه انتشارجغرافيائي بعضي ازجوندگان مخزن طاعون درايران

دوره نهفتگي:دوره كمون طاعون در حدود 7ـ2 روز است.

 

سير طبيعي

            به دنبال پشت سرگذاشتن دوره كمون 7 -  2 روزه به صور مختلف طاعون خياركي، طاعون سپتيسميك ، طاعون پنومونيك تظاهر مينمايد و موجب بروز علائم غير اختصاصي نظير كسالت، تهوع، استفراغ و اسهال، ميگردد و در صورتي كه سريعا درمان نشود در نيمي از موارد، به مرگ بيماران منجر ميگردد ولي در صورتي كه تحت درمان اختصاصي قرار گيرد ميزان مرگ ناشي از آن به كمتر از 5% تقليل مي يابد.

 ميزان موارد مرگ ناشي از بيماري در حالات زير، بيشتر ميباشد:

1 ) پنوموني طاعوني

2 ) لنفادنوپاتي زير بغلي يا لنفادنوپاتي، در چند نقطه بدن

3 ) در صورت وجود باسيل طاعون، در اسمير خون محيطي

4 ) مثبت بودن كشت خون

5 ) عدم تجويز آنتي بيوتيك مناسب

 طاعون درمان نشده ميتواند باعث ايجاد سقط  و يا مرگ جنين در داخل رحم، بشود ولي در صورت درمان به موقع و مناسب، خطرات جنيني آن به حداقل ميرسد.

 كانون هاي طبيعي طاعون در ايران

كانون هاي طبيعي طاعون در سال هاي اخير درايران گزارش نشده است و ظاهرا كانونهاي قبلي و شناخته شده طاعون در اين مناطق فعال نبوده است.

 وضعيت بيماري در ايران

جدول موارد ثبت شده و قطعي طاعون ايران

 

 

 ضمنا يكي از همه گيريهاي طاعون درسال 1250 شمسي در نواحي شمال سقز و در شهر بانه، حادث شده و بوسيله اطباء خارجي و ايراني مورد بررسي قرار گرفته است.

نقشه انتشاركانون هاي طاعون در ايران

تاثير عوامل مساعد كننده بيماري

*  افزايش جمعيت موشهاي منطقه

*  نامطلوب بودن شرايط  بهداشتي

*  حساسيت و مقاومت در مقابل بيماري

حساسيت نسبت به طاعون، عموميت دارد و ايمني حاصله در افرادي كه جان سالمي به در ميبرند، نسبي است به طوريكه در مقابل تلقيح تعداد زيادي باسيل، درهم ميشكند.

 

منابع و مخازن، نحوه انتقال و دوره قابليت سرايت

مخزن طبيعي عفونت را جوندگان وحشي مثل راسو ،جوندگان اهلي مثل موش و خرگوش اهلي، و گوشتخواران اهلي مانند گربه و سگ تشكيل ميدهند.

 

 راههاي انتقال

1 ) از طريق تماس با كك آلوده

2 ) از طريق تماس مستقيم با انسانهاي مبتلا به طاعون ريوي

3 ) در اثر تماس و دستکاري نسوج حيوانات آلوده و محيط  كشت باسيل طاعون

4 ) در اثر تماس با گربه هاي آلوده به پنوموني طاعوني

5 ) در اثر تماس با شپش و كنه آلوده

6 ) انتشار عمدي از طريق افشانه هاي آلوده در حملات بيوتروريستي

 انسان، با قرار گرفتن در چرخه انتقال حيواني طاعون و يا با ورود حيوانات وحشي آلوده يا كك آنها به اجتماعات انساني، به اين بيماري، مبتلا ميشود و حيوانات اهلي نيز ممكن است كك آلوده به طاعون جوندگان را به منازل، منتقل كنند.

سيكل زندگي و راز بقاي عامل مولد طاعون

 آلودگي شديد جوندگان شهري، موجب همه گيري حيواني و انساني طاعون ميشود و انسان، نقش ميزبان اتفاقي را ايفاء ميكند.

 پستانداران گوشتخوار، نظير سگ و گربه و بسياري از گوشتخواران ديگر، در كانونهاي بومي و همه گير طاعون، مثبت هستند و اين تغييرات سرمي، در اثر خوردن جوندگان مبتلا به طاعون، حاصل ميشود.گربه هاي اهلي و سگها ميتوانند وسيله اي جهت انتقال طاعون، به انسانها به حساب آيند و اين حيوانات در اغلب موارد، جوندگان آلوده را به محيط  خانه مي آورند. ندرتا سگها و به نحوشايعي گربه ها به دنبال خوردن جوندگان مبتلا به طاعون، بصورت حادي بيمار ميشوند و از طريق ترشحات آبسه هاي زير پوستي، ترشحات دستگاه تنفسي ناشي  از پنوموني، انتقال مكانيكي بوسيله گازگرفتن و چنگ زدن و ترشحات دهاني حلقي ناشي از كلونيزاسيون يرسينيا پستيس، به طور مستقيم، باعث آلودگي انسان ميگردند.

 علل انتشار طاعون بوسيله جوندگان

1 ) گردش روزمره آنها در جستجوي غذا

2 ) پراكندگي طبيعي

3 ) حركت دسته جمعي در ارتباط  با فقدان منابع غذائي

4 ) مهاجرت دسته جمعي در نتيجه انگيزه هاي غريزي يا عوامل غيرطبيعي نظير سيل ، آتش سوزي 000

            يكي از پيش درآمد هاي طاعون انساني، وقوع طاعون در بين موش هاي صحرائي است كه باعث مرگ و مير فراواني در آنها شده كك هائي كه از بدن اين جوندگان تغذيه مي كنند مجبور به ترك ميزبان طبيعي خود شده به بدن انسان راه مي يابند و باعث بروز طاعون خياركي و سپتي سميك ميشوند كه معمولا بطور مستقيم از انساني به انسان ديگر سرايت نمي كند ولي تعداد كمي از اين بيماران متعاقبا دچار پنوموني ثانويه طاعوني ميشوند و بيماري را مستقيما از طريق قطرات تنفسي، به ساير انسان ها منتقل ميكنند و باعث بروز پنوموني اوليه طاعوني در آنها ميشوند.

 

 مكانيسم هاي دوام عامل طاعون درخلال دوره هاي طولاني خاموشي

1 ) زنده ماندن ككهاي آلوده به مدت بيش از يكسال، حتي بدون دسترسي به ميزبان پستاندار زنده و آلوده سازي جوندگاني كه جديدا وارد نقب هاي زيرزميني ميگردند.

 2 ) زنده ماندن عامل طاعون در نسوج يخ زده حيوانات مبتلا به مدت بيش از يك سال و ورود مجدد يرسينيا به سيكل " جونده ـ  كك".

 3 ) به علت زنده ماندن احتمالي يرسينيا در محيط  خاك (كه بعيد بنظرميرسد) 0

4 ) عفونت نهفته جوندگان.

علائم بيماري طاعون

×    طاعون خيارکي

طاعون خيارکي شا يعترين چهره باليني بيماري است پس از طي دوره کمون به دنبال گزش کک آلوده باسيل در غدد لنفاوي منطقه تکثير پيدا کرده به طور نا گهاني با تب 40-5/38 درجه سانتي گراد ، لرز، ضعف و سردرد مي باشد. معمو لا همزمان باآن و يا چند ساعت پس از آن بيمار  متو جه بر جستگي غدد در ناحيه کشاله ران ، زير بغل يا گردن مي شود اين غدد ها دردناک بوده و به قدري حساس است که بيمار از هرگونه حرکتي اجتناب مي نمايد . اين خيارک بصورت تورم بيضي شکل به اندازه 10-1 سانتي متر ظاهر و با عث کشيدگي پوست و قرمزي آن مي گردد. طاعون به علت شروع ناگهاني و برق آسا بودن سير باليني مي تواند در عرض 4-2 روز منجر به مرگ مي شود.

×    طاعون سپتي سميک

            علاوه بر خيارک در برخي موارد به علت رشد بي اندازه با سيل در خون سپتي سميک ايجاد مي شود . در برخي موارد بيمار تبدار و بسيار بد حال بوده و به سرعت مي ميرد بدون اين که خيارک ايجاد شود.

×    طاعون ريوي

            يکي از خطر ناکترين عوارض طاعون خيارکي ،پنوموني ثانوي ميباشد . عفونت ، تو سط خون از خيارک به ريه رسيده و ايجاد پنوموني ميکند  علاوه برمرگ و مير بالا اين نوع طاعون شديدا مسري بوده و انتقال از طريق ذرات   تر شحي معلق در هوا صورت مي گيرد.علا ئم مهم طاعون ريوي شامل : تب شديد نا گهاني ، سرفه با خلط خوني ، درد سينه ، لنفاد نوپاتي ميباشد.طاعون ريوي ميتواند سريعا باعث مرگ بيمار شود و از زمان ابتلا تا مرگ يک روز بطول انجامد. در صورتيکه آنتي بيوتيک بعد از 20 ساعت از شروع طاعون ريوي آغاز شود معمولا بي تا ثير بوده و طاعون کشنده خواهد بود .

پيشگيري اوليه به منظور حفظ  افراد سالم

 فرازي از پندارهاي ابن سينا در مورد پيش آگهي طاعون

            ورم طاعوني از رنگي كه ورم دارد نسبت بدي و بدتري خود را نشان مي دهد. ورم طاعوني كه سرخ بد رنگ است اميدي به معالجه اش هست. در درجه دوم ورم طاعوني زرد رنگ مي آيد كه از ورم سرخ رنگ، بدتر است ولي باز اميدي در معالجه اش هست. اما اگر ورم طاعوني سياه رنگ باشد، رهايي از آن محال است و شخص ورم زده جواز مسافرت به آن جهان را گرفته است.

1         گزارش تلفني موارد مشکوک طاعون به سطوح بالاتر

2    آموزش مردم در مناطق بومي در مورد راههاي انتقال بيماري، نحوه كنترل موش و اهميت محافظت از گزش كك و از بين بردن ككهاي موجود در بدن سگ و گربه، درمناطق بومي.

3        كاهش جمعيت موشها با مسموم كردن آنها به منظور تامين بهداشت محيط. كنترل جوندگان

            در رابطه با كنترل بيماري تنها زماني بايد به مبارزه با موش هاي صحرائي و ساير جوندگان و كاهش جمعيت آنها اقدام شود كه جهت از بين بردن ككهاي جوندگان، ازحشره كش مناسبي استفاده شده باشد زيرا اگر قبل از نابود كردن كك ها اقدام به معدوم كردن جوندگان شود با از بين رفتن اين ميزبان ها كك آلوده آنها كه از موجودات خونگرم تغذيه ميكند به بدن انسان هجوم آورده باعث انتقال بيماري ميگردد. تنها روش كنترل جوندگان، كاهش يا حذف مواد غذائي و پناهگاه آنهاست و مسلما چنين اقداماتي در مورد جوندگان اهلي و نيمه اهلي، امكان پذير بوده ليكن در مورد جوندگان وحشي از ارزش كمي برخوردار است. همچنين بايد توجه داشته باشيم كه نابود كردن جوندگان، بدون كاهش امكانات غذائي و پناهگاه آنها در بهترين شرايط، صرفا يك اقدام موقتي ميباشد.

4        جلوگيري از تماس جوندگان با مواد غذائي و اماكن انساني

 در رابطه با جلوگيري از تماس جوندگان با مواد غذائي و اماكن انساني بايد به موارد زير، توجه داشته باشيم:

1 ) جلوگيري ازتجمع علوفه وچوب درنزديكي محل سكونت

2 ) ازبين بردن علوفه اطراف منازل، انبارها و نواحي گردش و بازي

3 ) معدوم كردن مواد زائد و فضولات به روش بهداشتي

4 ) نگهداري غلات در ساختمان ها و انبارهاي غير قابل نفوذ جوندگان در نواحي دور از محل سكونت و بازي كودكان.

 در رابطه با جستجوي كك و دور ساختن آن از بدن حيوانات دست آموز، توصيه شده است حداقل هفته اي يكبار بويژه در گربه ها، بچه گربه ها و توله سگهائي كه در ارتباط  با كودكان، قرار دارند اين جستجو تكرار شود.

5        جستجوي كك و دور ساختن آن از بدن حيوانات دست آموز

6    واكسيناسيون افراد در معرض خطر نظير كاركنان آزمايشگاههائي كه با باسيل طاعون در تماس ميباشند و ساكنين مناطقي كه ميزان بروز طاعون زياد است و ياكساني كه به آن مناطق مسافرت مينمايند. واكسن طاعون، نوعي واكسن كشته شده است كه بصورت 2 دوز اوليه به فاصله سه ماه تزريق مي شده و سپس هر شش ماه، يكبار اقدام به تزريق يادآور آن مينموده اند و با توجه به ايمني كوتاه مدت و محدود ناشي از آن  WHO  مصرف اين واكسن را تنها در شرايط  زير، توصيه مي نموده است :

1 ـ  كاركنان آزمايشگاهي كه در تماس احتمالي با باسيل طاعون هستند

2 ـ  كاركنان بهداشتي كه در مناطق آندميك طاعون، فعاليت دارند

ضمنا توصيه شده است از اين واكسن صرفا به منظور پيشگيري بيماري، استفاده شود وطي همه گيري ها به منظور كنترل بيماري نبايد مورد استفاده، قرار گيرد. توليد واكسن كشته شده طاعون از سال 1999 متوقف شده است.

 

 

 

اقدام لازم در برخورد با بيماران

1         استفاده از ماسك جراحي به منظور پيشگيري از انتقال پنوموني طاعوني در تماس يافتگان نزديك

2      در صورتيكه كمتر از 48 ساعت از شروع درمان آنتي بيوتيكي در افراد مبتلا به پنوموني طاعوني مي گذرد، افرادي كه با آنان زندگي مي كنند يا در تماس نزديك با آنها هستند دريافت داروي پيشگيرنده لازم است

3       از تماس هاي غيرضروري تا قبل از 48 ساعت از شروع درمان بيماران مبتلا به پنوموني اجتناب شود.

4       از ساير احتياطهاي تنفسي، نظير استفاده از گان، دستكش و عينك محافظت كننده نيز استفاده نمايند.

5    بيماران مبتلا به پنوموني طاعوني طي 48 ساعت اول بعد از شروع آنتي بيوتيك و تا زمان ظهور اولين علائم بهبودي باليني، همچنان ايزوله باشند ، اطاق هاي محل بستري شدن اين بيماران بايستي پاكسازي نهائي شود  و لباسها و وسايل آغشته به مايعات و ترشحات بيماران بايد ضدعفوني گردد.

6        جسد بيماراني كه به علت طاعون، تلف شده اند تحت شرايط  کاملا بهداشتي بوسيله افراد تعليم ديده دفن گردد.

7    جدا سازي بيماران و آغشته كردن البسه و وسايل آنها با حشره كشهاي موثر بر ككهاي محلي، در مبتلايان به طاعون خياركي كه فاقد سرفه هستند و تصوير راديوگرافي ريه آنها طبيعي است اجتناب از تماس با ترشحات خياركها به مدت سه روز بعد از شروع درمان، كافي است. از طرفي مبتلايان به طاعون ريوي بايستي تا 48 ساعت بعد از شروع درمان ويا تازمان منفي شدن كشت خلط، بطور مطلق، ايزوله شوند. لازم به ذكر است كه طاعون پنومونيك، از فردي به فرد ديگر از طريق قطرات آلوده، منتقل ميشودو لذا در تماسهاي خيلي نزديك يعني فاصله كمتراز 2 متر، امكانپذير است .

8    در صورت وقوع همه گيري پنوموني طاعوني، كليه افرادي كه دچار تب 5/38 درجه سانتيگراد يا بالاتر هستند يا جديدا دچار سرفه شده اند لازم است سريعا تحت پوشش آنتي بيوتيك  قرار گيرند .افراد فاقد علائم باليني كه در تماس خانوادگي يا بيمارستاني يا ساير تماس هاي نزديك با افراد مبتلا به پنوموني طاعوني درمان نشده بوده اند نيز لازم است به مدت 7 روز تحت پوشش پروفيلاكسي داروئي قرار گيرند و از نظر بروز تب و سرفه، تحت نظر باشند .

 پيشگيري ثانويه به منظور اعاده سلامتي افراد بيمار و جلوگيري از بروز عوارض

            تست تشخيصي سريعي وجود نداردو لذا توصيه شده است استرپتومايسين به عنوان داروي انتخابي انواع مختلف طاعون به مقدار 30 ميلي گرم  /  كيلوگرم  /  روز  /  عضلاني و به مدت 10 روز هرچه سريعتر آغاز شود. پاسخ درماني بسيار سريع است به طوري كه اغلب بيماران به سرعت و در عرض 3 روز عاري از تب مي گردند. شايان ذكر است كه در مواردي نظير حاملگي، سالخوردگي و در زمينه اختلال شنوائي، دوره درماني با اين دارو را بايد كاهش داده استرپتومايسين را فقط  تا سه روز بعد از قطع تب ادامه دهيم. ضمنا در صورت وجود حساسيت نسبت به اين دارو يا نياز به درمان خوراكي، تتراسيكلين، جانشين مناسبي است و به مقدار 4ـ2 گرم  /  روز /  10 روز تجويز ميگردد.

 پيشگيري ثالثيه، به منظور جلوگيري از پيشرفت عوارض و زمينگير شدن بيمار

بيماري معمولا عوارض پايداري ايجاد نميكند.

دوشنبه 1387/07/01-11:58 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه  |لینک به نوشته

آشنايي با بيماري طاعون (Plague)

تعريف و اهميت بهداشتي

            طاعون نوعي بيماري عفوني باكتريال مشترك بين انسان و حيوانات است كه توسط جوندگان و کک آنها به ساير حيوانات و انسان منتقل مي شود اين بيماري در طول تاريخ، انسانهاي زيادي را به هلاكت رسانده است و تجربيات گذشته نشان داده است كه گاهي كانون هاي فعال طاعون به مدت ده سال يا بيشتر، غيرفعال و خاموش گرديده و ناگهان و بصورت انفجاري، مجددا فعال و موجب ابتلاء جوندگان يا انسان شده است.ضمنا از آنجا كه عامل طاعون به عنوان يكي از جنگ افزارهاي بيولوژيك، مطرح ميباشد لازم است از اين نظر نيز مورد توجه قرار گيرد، براساس اطلاعات موجود، كشورهائي نظير روسيه و آمريكا اين جنگ افزارها را از سال ها قبل ساخته و انباشته اند.

 

وضعيت جهاني و منطقه اي بيماري

            تا كنون سه بارطاعون به صورت جهانگير (پاندميك) حادث شده است به طوريكه: اولين پاندمي ثبت شده در سال 541 ميلادي در مصر اتفاق افتاده و از آنجا به اروپا منتشر گرديده و موجب تلفات شديد و كاهش 60ـ50 درصد جمعيت در شمال آفريقا، اروپا و مركز و جنوب آسيا شده است.دومين پاندمي طاعون كه به " مرگ سياه" موسوم گرديده است در سال 1346 ميلادي حادث گرديده و حدود 30ـ20 ميليون نفر يعني يك سوم جمعيت اروپا را به هلاكت رسانده است. طاعون به وسيله موش هاي صحرائي و انسان هاي مبتلا به آهستگي از روستائي به روستاي ديگر و يا با سرعت بيشتري بوسيله كشتي از كشوري به كشور ديگر منتشر شده است 0 اين پاندمي به مدت 130 سال ادامه يافته و مشكلات سياسي، فرهنگي و عقيدتي فراواني به بار آورده است. سومين پاندمي طاعون در سال 1855 در چين آغاز شده و به ساير مناطق انتشار يافته سرانجام موجب مرگ 12 ميليون نفر از مردم هند و چين گرديده است و همچنان طغيان هاي كوچكي از اين بيماري در نقاط  مختلف جهان در جريان ميباشد.

 

عامل بيماري

            عامل بيماري شامل يرسينياپستيس  (Yersinia Pestis) است. هيچگونه دليلي مبني بر اينكه باقي ماندن باسيل طاعون در محيط  اطراف بتواند باعث آلودگي محيط  و تهديد بهداشتي شود، وجود ندارد، چرا كه اين باسيل، فاقد اسپور است و لذا نسبت به شرايط  محيطي، بسيار حساس بوده و سريعا از بين مي رود و از اين گذشته يرسينيا پستيس، در برابر تابش نور خورشيد و حرارت، بسيار حساس است و مدت زيادي در خارج از بدن ميزبان، زنده نمي ماند.  طبق نظر خبرگان سازمان جهاني بهداشت، حتي در بدبينانه ترين وضعيت، افشانه هاي حاوي باسيل طاعون فقط  به مدت يك ساعت فعال باقي خواهد ماند و لذا در يك حمله بيوتروريستي مخفيانه، قبل از اينكه اولين مورد پنوموني طاعوني عارض شود باسيل هاي موجود در افشانه آلوده، از بين خواهند رفت.

 

 

برخی از ویژگی های ککهای ناقل طاعون :

 

        از3000 -  2000 نوع كك موجود، حدود 30 نوع آن قادر به انتقال طاعون، ميباشند و ضمنا حداقل 220 نوع جونده مختلف، نسبت به طاعون، حساس بوده و ممكن است آلوده شوند.از آنجا كه کک جزو موجودات خونسرد ميباشد قادر به تنظيم درجه حرارت بدن خود نبوده ولذا در مناطقي كه درجه حرارت و رطوبت هوا مناسب نباشد به سرعت، مايعات بدن خود را از دست، ميدهد و قادر به ادامه حيات نمي باشد.

            ثبوت كانونهاي طاعون، درگرو تعادل بين عادات كك و جوندگان مخزن و شرايط  محيطي و آب و هوا ميباشد. از طرفي مري كك  (Proventriculus) طوري ساخته شده است كه به طور منظم باز و بسته ميشود و مواد مصرفي را به داخل معده، هدايت مينمايد و در صورتي كه كك، از خون آلوده به يرسينيا پستيس، تغذيه نموده باشد ابتدا مقداري خون وارد معده آن ميگردد ولي از آنجا كه اين ارگانيسم ها كلني هائي در مري تشكيل داده و با ايجاد لخته باعث انسداد آن ميشوند راه ورود خون، به معده، كاملا مسدود ميشود و باعث استفراغهاي مكرري در كك ميگردد و از طرفي اين حشره به منظور رفع تشنگي و گرسنگي خود با حرص و ولع بيشتري به تغذيه، مي پردازد و با استفراغ مواد آلوده و تلقيح آنها به ميزبانهائي كه از خون آنها تغذيه مينمايند يرسينياپستيس را به بدن آنان منتقل ميكند و سرانجام در اثر كم آبي، تلف ميگردد.             در شرايط  اقليمي گرمتر، كك ها در موشهاي مزارع و آنهائيكه داخل ساختمان ها ساكن هستند فراوانترند و در آب و هواي سردتر، آلودگي آنها به موشهاي بناهاي مسكوني انسان يا ديگر ساختمانها محدود ميگردد. ضمنا گزنوپسيلا كئوپيس، ارتباط  نزديكي با موشها و اماكن مسكوني انسان دارد و در غياب ميزبان اصلي به گزش انسان ميپردازد.

ككهاي جوندگان وحشي در كانون طبيعي طاعون ايران

                تاكنون 13 نوع كك، بر روي جوندگان وحشي كانون طبيعي طاعون ايران شناخته شده است اين ككها در جريان همه گيري طاعون حيوانات، (اپي زوسي) آلوده شده و باسيل طاعون را منتقل مينمايند.گزنوپسيلا  كئوپيس Cheopis  يكي از ككهاي جوندگان وحشي است و حدود 80% ككهاي موجود در كانون طبيعي طاعون ايران را تشكيل ميدهد و بر روي همه انواع جوندگان، يافت مي گردد.ولي تعداد آن بر روي مريون پرسيكوس، بيشتر از ساير جوندگان است. اين كك به علت نقشي كه در انتشار پاندميك و اپيدميك طاعون انساني ايفاء ميكند به عنوان ناقل كلاسيك، در نظر گرفته شده است كه گزنوپسيلا كئوپيس، نسبت به ساير ككها بسيار پرخور و حريص است و لذا ناقل موثرتري محسوب ميگردد.

نقشه انتشارجغرافيائي بعضي ازجوندگان مخزن طاعون درايران

دوره نهفتگي:دوره كمون طاعون در حدود 7ـ2 روز است.

 

سير طبيعي

            به دنبال پشت سرگذاشتن دوره كمون 7 -  2 روزه به صور مختلف طاعون خياركي، طاعون سپتيسميك ، طاعون پنومونيك تظاهر مينمايد و موجب بروز علائم غير اختصاصي نظير كسالت، تهوع، استفراغ و اسهال، ميگردد و در صورتي كه سريعا درمان نشود در نيمي از موارد، به مرگ بيماران منجر ميگردد ولي در صورتي كه تحت درمان اختصاصي قرار گيرد ميزان مرگ ناشي از آن به كمتر از 5% تقليل مي يابد.

 ميزان موارد مرگ ناشي از بيماري در حالات زير، بيشتر ميباشد:

1 ) پنوموني طاعوني

2 ) لنفادنوپاتي زير بغلي يا لنفادنوپاتي، در چند نقطه بدن

3 ) در صورت وجود باسيل طاعون، در اسمير خون محيطي

4 ) مثبت بودن كشت خون

5 ) عدم تجويز آنتي بيوتيك مناسب

 طاعون درمان نشده ميتواند باعث ايجاد سقط  و يا مرگ جنين در داخل رحم، بشود ولي در صورت درمان به موقع و مناسب، خطرات جنيني آن به حداقل ميرسد.

 كانون هاي طبيعي طاعون در ايران

كانون هاي طبيعي طاعون در سال هاي اخير درايران گزارش نشده است و ظاهرا كانونهاي قبلي و شناخته شده طاعون در اين مناطق فعال نبوده است.

 وضعيت بيماري در ايران

جدول موارد ثبت شده و قطعي طاعون ايران

 

 

 ضمنا يكي از همه گيريهاي طاعون درسال 1250 شمسي در نواحي شمال سقز و در شهر بانه، حادث شده و بوسيله اطباء خارجي و ايراني مورد بررسي قرار گرفته است.

نقشه انتشاركانون هاي طاعون در ايران

تاثير عوامل مساعد كننده بيماري

*  افزايش جمعيت موشهاي منطقه

*  نامطلوب بودن شرايط  بهداشتي

*  حساسيت و مقاومت در مقابل بيماري

حساسيت نسبت به طاعون، عموميت دارد و ايمني حاصله در افرادي كه جان سالمي به در ميبرند، نسبي است به طوريكه در مقابل تلقيح تعداد زيادي باسيل، درهم ميشكند.

 

منابع و مخازن، نحوه انتقال و دوره قابليت سرايت

مخزن طبيعي عفونت را جوندگان وحشي مثل راسو ،جوندگان اهلي مثل موش و خرگوش اهلي، و گوشتخواران اهلي مانند گربه و سگ تشكيل ميدهند.

 

 راههاي انتقال

1 ) از طريق تماس با كك آلوده

2 ) از طريق تماس مستقيم با انسانهاي مبتلا به طاعون ريوي

3 ) در اثر تماس و دستکاري نسوج حيوانات آلوده و محيط  كشت باسيل طاعون

4 ) در اثر تماس با گربه هاي آلوده به پنوموني طاعوني

5 ) در اثر تماس با شپش و كنه آلوده

6 ) انتشار عمدي از طريق افشانه هاي آلوده در حملات بيوتروريستي

 انسان، با قرار گرفتن در چرخه انتقال حيواني طاعون و يا با ورود حيوانات وحشي آلوده يا كك آنها به اجتماعات انساني، به اين بيماري، مبتلا ميشود و حيوانات اهلي نيز ممكن است كك آلوده به طاعون جوندگان را به منازل، منتقل كنند.

سيكل زندگي و راز بقاي عامل مولد طاعون

 آلودگي شديد جوندگان شهري، موجب همه گيري حيواني و انساني طاعون ميشود و انسان، نقش ميزبان اتفاقي را ايفاء ميكند.

 پستانداران گوشتخوار، نظير سگ و گربه و بسياري از گوشتخواران ديگر، در كانونهاي بومي و همه گير طاعون، مثبت هستند و اين تغييرات سرمي، در اثر خوردن جوندگان مبتلا به طاعون، حاصل ميشود.گربه هاي اهلي و سگها ميتوانند وسيله اي جهت انتقال طاعون، به انسانها به حساب آيند و اين حيوانات در اغلب موارد، جوندگان آلوده را به محيط  خانه مي آورند. ندرتا سگها و به نحوشايعي گربه ها به دنبال خوردن جوندگان مبتلا به طاعون، بصورت حادي بيمار ميشوند و از طريق ترشحات آبسه هاي زير پوستي، ترشحات دستگاه تنفسي ناشي  از پنوموني، انتقال مكانيكي بوسيله گازگرفتن و چنگ زدن و ترشحات دهاني حلقي ناشي از كلونيزاسيون يرسينيا پستيس، به طور مستقيم، باعث آلودگي انسان ميگردند.

 علل انتشار طاعون بوسيله جوندگان

1 ) گردش روزمره آنها در جستجوي غذا

2 ) پراكندگي طبيعي

3 ) حركت دسته جمعي در ارتباط  با فقدان منابع غذائي

4 ) مهاجرت دسته جمعي در نتيجه انگيزه هاي غريزي يا عوامل غيرطبيعي نظير سيل ، آتش سوزي 000

            يكي از پيش درآمد هاي طاعون انساني، وقوع طاعون در بين موش هاي صحرائي است كه باعث مرگ و مير فراواني در آنها شده كك هائي كه از بدن اين جوندگان تغذيه مي كنند مجبور به ترك ميزبان طبيعي خود شده به بدن انسان راه مي يابند و باعث بروز طاعون خياركي و سپتي سميك ميشوند كه معمولا بطور مستقيم از انساني به انسان ديگر سرايت نمي كند ولي تعداد كمي از اين بيماران متعاقبا دچار پنوموني ثانويه طاعوني ميشوند و بيماري را مستقيما از طريق قطرات تنفسي، به ساير انسان ها منتقل ميكنند و باعث بروز پنوموني اوليه طاعوني در آنها ميشوند.

 

 مكانيسم هاي دوام عامل طاعون درخلال دوره هاي طولاني خاموشي

1 ) زنده ماندن ككهاي آلوده به مدت بيش از يكسال، حتي بدون دسترسي به ميزبان پستاندار زنده و آلوده سازي جوندگاني كه جديدا وارد نقب هاي زيرزميني ميگردند.

 2 ) زنده ماندن عامل طاعون در نسوج يخ زده حيوانات مبتلا به مدت بيش از يك سال و ورود مجدد يرسينيا به سيكل " جونده ـ  كك".

 3 ) به علت زنده ماندن احتمالي يرسينيا در محيط  خاك (كه بعيد بنظرميرسد) 0

4 ) عفونت نهفته جوندگان.

علائم بيماري طاعون

×    طاعون خيارکي

طاعون خيارکي شا يعترين چهره باليني بيماري است پس از طي دوره کمون به دنبال گزش کک آلوده باسيل در غدد لنفاوي منطقه تکثير پيدا کرده به طور نا گهاني با تب 40-5/38 درجه سانتي گراد ، لرز، ضعف و سردرد مي باشد. معمو لا همزمان باآن و يا چند ساعت پس از آن بيمار  متو جه بر جستگي غدد در ناحيه کشاله ران ، زير بغل يا گردن مي شود اين غدد ها دردناک بوده و به قدري حساس است که بيمار از هرگونه حرکتي اجتناب مي نمايد . اين خيارک بصورت تورم بيضي شکل به اندازه 10-1 سانتي متر ظاهر و با عث کشيدگي پوست و قرمزي آن مي گردد. طاعون به علت شروع ناگهاني و برق آسا بودن سير باليني مي تواند در عرض 4-2 روز منجر به مرگ مي شود.

×    طاعون سپتي سميک

            علاوه بر خيارک در برخي موارد به علت رشد بي اندازه با سيل در خون سپتي سميک ايجاد مي شود . در برخي موارد بيمار تبدار و بسيار بد حال بوده و به سرعت مي ميرد بدون اين که خيارک ايجاد شود.

×    طاعون ريوي

            يکي از خطر ناکترين عوارض طاعون خيارکي ،پنوموني ثانوي ميباشد . عفونت ، تو سط خون از خيارک به ريه رسيده و ايجاد پنوموني ميکند  علاوه برمرگ و مير بالا اين نوع طاعون شديدا مسري بوده و انتقال از طريق ذرات   تر شحي معلق در هوا صورت مي گيرد.علا ئم مهم طاعون ريوي شامل : تب شديد نا گهاني ، سرفه با خلط خوني ، درد سينه ، لنفاد نوپاتي ميباشد.طاعون ريوي ميتواند سريعا باعث مرگ بيمار شود و از زمان ابتلا تا مرگ يک روز بطول انجامد. در صورتيکه آنتي بيوتيک بعد از 20 ساعت از شروع طاعون ريوي آغاز شود معمولا بي تا ثير بوده و طاعون کشنده خواهد بود .

پيشگيري اوليه به منظور حفظ  افراد سالم

 فرازي از پندارهاي ابن سينا در مورد پيش آگهي طاعون

            ورم طاعوني از رنگي كه ورم دارد نسبت بدي و بدتري خود را نشان مي دهد. ورم طاعوني كه سرخ بد رنگ است اميدي به معالجه اش هست. در درجه دوم ورم طاعوني زرد رنگ مي آيد كه از ورم سرخ رنگ، بدتر است ولي باز اميدي در معالجه اش هست. اما اگر ورم طاعوني سياه رنگ باشد، رهايي از آن محال است و شخص ورم زده جواز مسافرت به آن جهان را گرفته است.

1         گزارش تلفني موارد مشکوک طاعون به سطوح بالاتر

2    آموزش مردم در مناطق بومي در مورد راههاي انتقال بيماري، نحوه كنترل موش و اهميت محافظت از گزش كك و از بين بردن ككهاي موجود در بدن سگ و گربه، درمناطق بومي.

3        كاهش جمعيت موشها با مسموم كردن آنها به منظور تامين بهداشت محيط. كنترل جوندگان

            در رابطه با كنترل بيماري تنها زماني بايد به مبارزه با موش هاي صحرائي و ساير جوندگان و كاهش جمعيت آنها اقدام شود كه جهت از بين بردن ككهاي جوندگان، ازحشره كش مناسبي استفاده شده باشد زيرا اگر قبل از نابود كردن كك ها اقدام به معدوم كردن جوندگان شود با از بين رفتن اين ميزبان ها كك آلوده آنها كه از موجودات خونگرم تغذيه ميكند به بدن انسان هجوم آورده باعث انتقال بيماري ميگردد. تنها روش كنترل جوندگان، كاهش يا حذف مواد غذائي و پناهگاه آنهاست و مسلما چنين اقداماتي در مورد جوندگان اهلي و نيمه اهلي، امكان پذير بوده ليكن در مورد جوندگان وحشي از ارزش كمي برخوردار است. همچنين بايد توجه داشته باشيم كه نابود كردن جوندگان، بدون كاهش امكانات غذائي و پناهگاه آنها در بهترين شرايط، صرفا يك اقدام موقتي ميباشد.

4        جلوگيري از تماس جوندگان با مواد غذائي و اماكن انساني

 در رابطه با جلوگيري از تماس جوندگان با مواد غذائي و اماكن انساني بايد به موارد زير، توجه داشته باشيم:

1 ) جلوگيري ازتجمع علوفه وچوب درنزديكي محل سكونت

2 ) ازبين بردن علوفه اطراف منازل، انبارها و نواحي گردش و بازي

3 ) معدوم كردن مواد زائد و فضولات به روش بهداشتي

4 ) نگهداري غلات در ساختمان ها و انبارهاي غير قابل نفوذ جوندگان در نواحي دور از محل سكونت و بازي كودكان.

 در رابطه با جستجوي كك و دور ساختن آن از بدن حيوانات دست آموز، توصيه شده است حداقل هفته اي يكبار بويژه در گربه ها، بچه گربه ها و توله سگهائي كه در ارتباط  با كودكان، قرار دارند اين جستجو تكرار شود.

5        جستجوي كك و دور ساختن آن از بدن حيوانات دست آموز

6    واكسيناسيون افراد در معرض خطر نظير كاركنان آزمايشگاههائي كه با باسيل طاعون در تماس ميباشند و ساكنين مناطقي كه ميزان بروز طاعون زياد است و ياكساني كه به آن مناطق مسافرت مينمايند. واكسن طاعون، نوعي واكسن كشته شده است كه بصورت 2 دوز اوليه به فاصله سه ماه تزريق مي شده و سپس هر شش ماه، يكبار اقدام به تزريق يادآور آن مينموده اند و با توجه به ايمني كوتاه مدت و محدود ناشي از آن  WHO  مصرف اين واكسن را تنها در شرايط  زير، توصيه مي نموده است :

1 ـ  كاركنان آزمايشگاهي كه در تماس احتمالي با باسيل طاعون هستند

2 ـ  كاركنان بهداشتي كه در مناطق آندميك طاعون، فعاليت دارند

ضمنا توصيه شده است از اين واكسن صرفا به منظور پيشگيري بيماري، استفاده شود وطي همه گيري ها به منظور كنترل بيماري نبايد مورد استفاده، قرار گيرد. توليد واكسن كشته شده طاعون از سال 1999 متوقف شده است.

 

 

 

اقدام لازم در برخورد با بيماران

1         استفاده از ماسك جراحي به منظور پيشگيري از انتقال پنوموني طاعوني در تماس يافتگان نزديك

2      در صورتيكه كمتر از 48 ساعت از شروع درمان آنتي بيوتيكي در افراد مبتلا به پنوموني طاعوني مي گذرد، افرادي كه با آنان زندگي مي كنند يا در تماس نزديك با آنها هستند دريافت داروي پيشگيرنده لازم است

3       از تماس هاي غيرضروري تا قبل از 48 ساعت از شروع درمان بيماران مبتلا به پنوموني اجتناب شود.

4       از ساير احتياطهاي تنفسي، نظير استفاده از گان، دستكش و عينك محافظت كننده نيز استفاده نمايند.

5    بيماران مبتلا به پنوموني طاعوني طي 48 ساعت اول بعد از شروع آنتي بيوتيك و تا زمان ظهور اولين علائم بهبودي باليني، همچنان ايزوله باشند ، اطاق هاي محل بستري شدن اين بيماران بايستي پاكسازي نهائي شود  و لباسها و وسايل آغشته به مايعات و ترشحات بيماران بايد ضدعفوني گردد.

6        جسد بيماراني كه به علت طاعون، تلف شده اند تحت شرايط  کاملا بهداشتي بوسيله افراد تعليم ديده دفن گردد.

7    جدا سازي بيماران و آغشته كردن البسه و وسايل آنها با حشره كشهاي موثر بر ككهاي محلي، در مبتلايان به طاعون خياركي كه فاقد سرفه هستند و تصوير راديوگرافي ريه آنها طبيعي است اجتناب از تماس با ترشحات خياركها به مدت سه روز بعد از شروع درمان، كافي است. از طرفي مبتلايان به طاعون ريوي بايستي تا 48 ساعت بعد از شروع درمان ويا تازمان منفي شدن كشت خلط، بطور مطلق، ايزوله شوند. لازم به ذكر است كه طاعون پنومونيك، از فردي به فرد ديگر از طريق قطرات آلوده، منتقل ميشودو لذا در تماسهاي خيلي نزديك يعني فاصله كمتراز 2 متر، امكانپذير است .

8    در صورت وقوع همه گيري پنوموني طاعوني، كليه افرادي كه دچار تب 5/38 درجه سانتيگراد يا بالاتر هستند يا جديدا دچار سرفه شده اند لازم است سريعا تحت پوشش آنتي بيوتيك  قرار گيرند .افراد فاقد علائم باليني كه در تماس خانوادگي يا بيمارستاني يا ساير تماس هاي نزديك با افراد مبتلا به پنوموني طاعوني درمان نشده بوده اند نيز لازم است به مدت 7 روز تحت پوشش پروفيلاكسي داروئي قرار گيرند و از نظر بروز تب و سرفه، تحت نظر باشند .

 پيشگيري ثانويه به منظور اعاده سلامتي افراد بيمار و جلوگيري از بروز عوارض

            تست تشخيصي سريعي وجود نداردو لذا توصيه شده است استرپتومايسين به عنوان داروي انتخابي انواع مختلف طاعون به مقدار 30 ميلي گرم  /  كيلوگرم  /  روز  /  عضلاني و به مدت 10 روز هرچه سريعتر آغاز شود. پاسخ درماني بسيار سريع است به طوري كه اغلب بيماران به سرعت و در عرض 3 روز عاري از تب مي گردند. شايان ذكر است كه در مواردي نظير حاملگي، سالخوردگي و در زمينه اختلال شنوائي، دوره درماني با اين دارو را بايد كاهش داده استرپتومايسين را فقط  تا سه روز بعد از قطع تب ادامه دهيم. ضمنا در صورت وجود حساسيت نسبت به اين دارو يا نياز به درمان خوراكي، تتراسيكلين، جانشين مناسبي است و به مقدار 4ـ2 گرم  /  روز /  10 روز تجويز ميگردد.

 پيشگيري ثالثيه، به منظور جلوگيري از پيشرفت عوارض و زمينگير شدن بيمار

بيماري معمولا عوارض پايداري ايجاد نميكند.

دوشنبه 1387/07/01-11:32 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه  |لینک به نوشته

ببين در محل دفن چه خبره اگر مردم در محل توليد بازيافت انجام دهند . ما به فضاي كمتري براي محل دفن نياز داريم

Figure 14. Waste is isolated from the surrounding environment in a sanitary landfill. Garbage is covered by a cap of clay and rests upon an impermeable layer of synthetic materials and/or clay.

 

 

چهارشنبه 1387/05/09-10:35 AM |   | گروه بهداشت محيط شهركرد | گروه مديريت پسماندها |لینک به نوشته